Ethereum Glamsterdam yangilanishi: Sepolia’dagi fork 6-oktabrga belgilandi

Ethereum ishlab chiquvchilari Glamsterdam’ning Sepolia sinov tarmog‘ida faollashtirilishi bo‘yicha dastlabki sanani tasdiqladi. Asosiy tarmoqdagi ishga tushirish belgilanmagan — mo‘ljal hamon dekabr.

Qisqacha: Glamsterdam’ning Sepolia sinov tarmog‘ida faollashtirilishi dastlabki tarzda 2026-yil 6-oktabr, 13:53 UTC ga belgilandi. Ethereum asosiy tarmog‘ida ishga tushirish sanasi tasdiqlanmagan: ishlab chiquvchilar mo‘ljal sifatida dekabrni tilga oladi, ammo muddatlar test natijalariga bog‘liq — ichki devnetlarda yangilanish hozircha barqaror ishlashni ko‘rsatgani yo‘q. Smart-kontraktlar va ilovalarni tekshirish uchun ochiq testnetni 22-sentabrda ochish rejalashtirilgan.

Glamsterdam qachon chiqadi: kalendar

Sana	Bosqich	Holati
2026-yil 1-sentabr	Devnet-9 ishga tushirildi	Tarmoq finallashmadi: blok sarlavhalarini to‘g‘ri tasdiqlagan validatorlar yetarli bo‘lmadi
2026-yil 14-sentabr	Devnet-11	Rejali; ilgari Devnet-10 atrofida qurilgan kutilmalar o‘rnini egalladi
2026-yil 22-sentabr	Loyihalar va ishlab chiquvchilar uchun ochiq testnet	E’lon qilingan
2026-yil 6-oktabr, 13:53 UTC	Sepolia’dagi fork	Dastlabki, devnetlar barqaror bo‘lishi sharti bilan
Taxminan 2026-yil dekabr	Asosiy tarmoq	Sana belgilanmagan

Tarixan ochiq sinov tarmoqlaridagi fork bilan meynnetdagi faollashtirish orasida ikki oydan to‘rt oygacha vaqt o‘tadi. Aynan shuning uchun dekabr va’da emas, ishchi mo‘ljal bo‘lib qolmoqda: Sepolia’dan keyin kamida yana bitta ochiq tarmoqda sinov o‘tkazish va tashqi auditni yakunlash talab etiladi.

Yangilanishga nima kiradi

Glamsterdam EIP-7773 meta-spetsifikatsiyasi ostida yig‘ilgan o‘nga yaqin yaxshilash taklifini (EIP) birlashtiradi. Yadro ishlab chiquvchilari uni Proof-of-Stake’ga o‘tishdan beri protokoldagi eng muhim o‘zgarish deb atashmoqda. Ikkita asosiy komponent:

EIP-7732 — Enshrined Proposer-Builder Separation (ePBS), konsensus darajasi. Bugun «blokni taklif qiluvchi» va «blokni yig‘uvchi» rollarining ajratilishi protokoldan tashqaridagi infratuzilmaga — birinchi navbatda MEV-Boost relelariga tayanadi. ePBS bu sxemani protokol ichiga ko‘chiradi. Amaliy ma’nosi: kichik sondagi ishonchli vositachilarga bog‘liqlik kamayadi, tranzaksiyalarni senzura qilish riski pasayadi va tashqi releyga ishonishi shart bo‘lmagan validatorga yuklama kamayadi.

EIP-7928 — Block-Level Access Lists (BAL), bajarish darajasi. Blok tranzaksiyalar murojaat qiladigan manzillar va saqlash slotlarining oldindan shakllantirilgan ro‘yxatini oladi. Bu ro‘yxatni bajarishdan oldin bilgan holda, mijoz o‘zaro bog‘liq bo‘lmagan tranzaksiyalarni qat’iy navbat bilan emas, parallel qayta ishlashi mumkin. Bu parallel bajarish uchun poydevor — birinchi darajaning o‘tkazuvchanligini oshirish uchun bazaviy muhandislik sharti.

Ulardan tashqari paketga gaz narxini qayta hisoblash bo‘yicha bir nechta EIP (EIP-7778, EIP-7976, EIP-7981, EIP-8037) va validatorlarning steykingdan chiqish navbatini sezilarli qisqartiradigan EIP-8061 kiradi.

200 mln gaz limiti: amalda bu nimani anglatadi

ePBS, BAL va gaz repraysinglari bog‘lamasi bitta maqsad uchun loyihalanmoqda — tarmoqning maqsadli gaz limitini hozirgi taxminan 60 mln o‘rniga 200 mln gacha, ya’ni uch baravardan ko‘proqqa xavfsiz ko‘tarish. Gaz limiti — bu tarmoq bitta blokda bajarishga tayyor bo‘lgan hisoblash ishining yuqori chegarasi. Uning o‘sishi blokda ko‘proq tranzaksiya va, qolgan shartlar teng bo‘lganda, yuklama davrlarida arzonroq komissiyalarni anglatadi.

Yodda tutish kerak bo‘lgan izoh: xardforkning o‘zi limitni ko‘tarmaydi. Yakuniy qiymatni validatorlar gaz limiti parametri bo‘yicha ovoz berish orqali belgilaydi, protokol o‘zgarishlari esa yuqori qiymatlarni xavfsiz qiladi — tugun uskunasiga talablarning haddan tashqari o‘sishi va bloklar tarqalish vaqti ortishi riskisiz.

Nega muddatlar yana suriladi

Ishlab chiquvchilar ehtiyotkorligining asosiy sababi — yopiq testlar natijalari. 1-sentabrda ishga tushirilgan Devnet-9 finallashuvga erisha olmadi: blok sarlavhalarini to‘g‘ri tasdiqlagan validatorlar juda kam bo‘ldi — bu yangi ePBS sxemasi murakkabligining bevosita oqibati. Sinovlar shuningdek konsensus va bajarish darajasidagi xatoliklarni, jumladan EIP-8037 amalga oshirilishidagi muammoni aniqladi.

ForkLog’ning 11-sentabr yakunlari bo‘yicha ifodasi o‘ta ehtiyotkor: ichki sinovlarda yangilanish hozircha barqaror ishlashni ko‘rsatgani yo‘q va yangi jiddiy xatoliklar aniqlanishi muddatlar qayta ko‘rib chiqilishiga olib kelishi mumkin. Sepolia uchun 6-oktabr sanasining o‘zi ham aynan shu sababdan shartli bo‘lib qolmoqda.

Soha uchun bu odatiy dinamika: Ethereum’ning oldingi yangilanishlari ham devnet bosqichida bir necha bor surilgan va ishlab chiquvchilar izchil ravishda kalendar o‘rniga barqarorlikni tanlaydi.

Bundan keyin nima: Hegota

Glamsterdam’dan keyingi xardfork Hegota deb ataladi. Ethereum Foundation u uchun majburiy kiritiladigan ikkita taklifni allaqachon belgilab qo‘ygan:

FOCIL (EIP-7805) konsensus darajasida — senzuraga qarshilikni kuchaytiruvchi, tranzaksiyalarni majburiy kiritish mexanizmi;
Frame Transactions (EIP-8141) bajarish darajasida — akkauntlarni autentifikatsiya qilishning moslashuvchanroq modeli.

Shu bilan birga fond uzoq muddatli maqsadni tasdiqladi: 2029-yil dekabriga qadar Ethereum’ning bazaviy darajasini kvant kompyuterlari hujumlariga chidamli qilish. Hegota mijozlari ustida ish Glamsterdam asosiy tarmoqqa chiqqanidan keyin boshlanadi.

Bu ETH egalari va steykerlar uchun nimani anglatadi

Birjalar va hamyonlardagi token egalariga hech narsa qilish shart emas: xardfork oxirgi foydalanuvchidan hech qanday harakat, rebrending yoki tokenlarni almashtirishni talab qilmaydi.
Tugun operatorlari va validatorlarga fork sanasiga qadar mijozlarni e’lon qilingan versiyalargacha yangilash kerak bo‘ladi — avval Sepolia’da, so‘ng asosiy tarmoqda. Yangilanishni o‘tkazib yuborish kanonik zanjirdan tushib qolishni anglatadi.
Loyihalar va smart-kontrakt ishlab chiquvchilariga 22-sentabrdan boshlab ochiq testnetda kodni sinovdan o‘tkazish mantiqan to‘g‘ri: gaz narxidagi o‘zgarishlar va BAL modeli saqlashga intensiv murojaat qiladigan kontraktlarga daxldor.
Steykerlar uchun EIP-8061 relevant: chiqish navbatining qisqarishi pozitsiya likvidligini boshqarishni osonlashtiradi.

Yangilanishning bozor konteksti hozircha vazmin: efir 2,5 ming $ atrofida savdolanmoqda va bitkoinga qaraganda barqarorroq turibdi, AQShdagi spot ETH-ETF fondlari esa ketma-ket to‘rtinchi oqim haftasini ko‘rsatdi — 8–11-sentabrda 197 mln $, aktivlar 16,3 mlrd $, bu yanvardan beri eng yuqori ko‘rsatkich. Oqimlar haqida batafsil — «Bitkoin-ETF fondlaridan 463 mln $ chiqdi» materialida, bozorning umumiy holati haqida — BTC kursi bo‘yicha sharhda.