O‘zbekistonda kriptovalyuta solig‘i 2026-yilda: 0 %, ammo 2029-yilgacha

Qisqacha: O‘zbekistonda jismoniy va yuridik shaxslarning kripto-aktivlar bilan operatsiyalari soliq solish obyekti hisoblanmaydi, ulardan olingan daromadlar esa soliq solinadigan bazaga kiritilmaydi — va bu qoida 2029-yil 1-yanvarga qadar amal qiladi. Alohida «kripto solig‘i» stavkasi yo‘q — na bitkoin sotishdan olinadigan daromad solig‘i, na kurs farqidan olinadigan foyda solig‘i. Ammo «nol soliq» «nol to‘lov» degani emas: maydonchalar har oy bazaviy hisoblash miqdorida (BHM) yig‘im to‘laydi, maynerlar — yig‘im va elektr energiyasi uchun ikki baravar tarif, Qoraqalpog‘istondagi zona rezidentlari esa daromadning 1 % ini direksiyaga beradi.

Aynan nima soliqdan ozod qilingan

Norma Prezidentning 2018-yil 3-iyuldagi PQ-3832 «Raqamli iqtisodiyot va kripto-aktivlar aylanmasi sohasini rivojlantirish chora-tadbirlari to‘g‘risida» qarorining 2-bandida yozilgan:

«2029-yil 1-yanvarga qadar bo‘lgan muddatda yuridik va jismoniy shaxslarning kripto-aktivlar aylanmasi bilan bog‘liq operatsiyalari… soliq solish obyekti hisoblanmaydi, ulardan olinadigan daromadlar esa… soliq solinadigan bazaga kiritilmaydi»

— PQ-3832, 2-band, lex.uz

Istiqbolli loyihalar milliy agentligi (NAPP) «Ko‘p beriladigan savollar» bo‘limida qo‘shimcha qiladi: ozod qilish «shu jumladan norezidentlar amalga oshiradigan» operatsiyalarni ham qamrab oladi (napp.uz); birja bitimlari uchun xuddi shuni 2018-yil 2-sentabrdagi PQ-3926 mustahkamlaydi (lex.uz). Shu konturning qo‘shni uchastkasi — HUMO stabil tokeni pilot loyihasi.

Na sotib olish va saqlash, na so‘mga foyda bilan sotish, na bir aktivni boshqasiga ayirboshlash, na norezidentning litsenziyalangan birjada sotishi soliq yuzaga keltirmaydi. Bu «umuman soliq yo‘q» degandan nimasi bilan farq qiladi? Ozod qilish odamga emas, kripto-aktivlar aylanmasiga bog‘langan: u ish haqidan olinadigan daromad solig‘ini, mol-mulk soliqlarini va tadbirkorning odatiy majburiyatlarini, shuningdek quyida keltirilgan nosoliq to‘lovlarini bekor qilmaydi. Soliq kodeksida kripto-aktivlar uchun maxsus tartib yo‘q: PF-140 ham, PQ-143 ham Soliq kodeksiga o‘zgartishlar kiritishni topshirgan edi, ammo tegishli moddalarni topa olmadik.

Imtiyoz qaysi sanagacha amal qiladi va keyin nima bo‘ladi

Dastlab PQ-3832 da muddat yo‘q edi: «2029-yil 1-yanvarga qadar bo‘lgan muddatda» so‘zlarini 2024-yil 18-sentabrdagi PF-140 farmoni qo‘shdi (2024-yil 19-sentabrdan kuchda). Xuddi shu hujjat bilan Iqtisodiyot va moliya vazirligiga Soliq kodeksiga o‘zgartirishlar loyihasini kiritish topshirilgan (lex.uz) — topshiriqning ommaviy natijasi yo‘q.

Imtiyozni faqat Prezidentning yangi hujjati uzaytira oladi, ochiq manbalarda bunday loyiha yo‘q. Agar norma uzaytirilmasa, 2029-yil 1-yanvardan daromadlar kodeksning umumiy qoidalari bo‘yicha hisoblanadi.

Baribir yuzaga keladigan to‘lovlar

Faoliyat uchun oylik yig‘imlar — 2022-yil 28-sentabrdagi 3388-raqamli nizom (20.06.2024 va 29.07.2026 tahrirlari): oldindan, oyning 10-sanasigacha, 80 % byudjetga, 20 % — NAPP ga (lex.uz):

Litsenziya berish uchun davlat boji — NAPP buyrug‘i, Adliya vazirligida 2024-yil 17-dekabrda 3584-raqam bilan ro‘yxatdan o‘tgan, 2024-yil 18-dekabrdan kuchda (lex.uz dagi kartochka). Miqdorlari — norma.uz va gazeta.uz ning 2024-yil 18-dekabrdagi nashrlariga ko‘ra: birja — 73 400 BHM, depozitariy — 7 000 BHM, do‘kon — 3 700 BHM, mayning-pul — 3 000 BHM. Boj rasmiylashtirish paytidagi BHM bo‘yicha hisoblanadi: bugun birja litsenziyasi taxminan 32,3 mlrd so‘mga tushar edi (Markaziy bankning 2026-yil 17-sentabrdagi kursi bo‘yicha 2,7 mln $), ustiga 3380-raqamli nizom bo‘yicha 5 000 BHM kapital (2,2 mlrd so‘m).

Odatda e’tibordan chetda qoladigan yana ikkita to‘lov:

• «regulyativ sinov maydonchalari» maxsus rejimi ishtirokchilari xodimlarining ish haqiga 7,5 % qat’iy daromad solig‘i — 2022-yil 27-apreldagi PF-121 farmoni (lex.uz);
• 50 000 $ yig‘im va oilaning har bir voyaga yetgan a’zosi uchun qo‘shimcha 10 000 $ (Markaziy bankning 2026-yil 17-sentabrdagi kursi bo‘yicha taxminan 589,9 mln so‘m) — chet el fuqarolari uchun maxsus rejim, 2025-yil 4-oktabrdagi PF-180 farmoni, parametrlari 2026-yil 1-yanvardan qo‘llanadi: chet ellik O‘zbekiston bankida hisob raqami yoki litsenziyalangan birjada kripto-hamyon ochsa va yig‘imni to‘lasa, xorijdan olingan daromadlaridan daromad solig‘i to‘lashdan ozod qilinadi (lex.uz).

BHM 440 000 so‘m: deyarli hamma narsa shundan hisoblanadi

2026-yil 1-sentabrdan bazaviy hisoblash miqdori — 412 000 so‘m o‘rniga 440 000 so‘m: 2026-yil 23-iyundagi PF-115 farmonining II bo‘limi (lex.uz; spot.uz). Farmon ish haqi, pensiya, stipendiya va nafaqalarni 7 % ga oshirdi, BHM bilan birga esa yig‘imlar, davlat bojlari, kapitalga qo‘yiladigan talablar va jarimalar avtomatik o‘sdi — bularning barchasi bazaviy miqdorlarda hisoblanadi.

Kriptovalyutadan olingan daromadni deklaratsiya qilish kerakmi

Birlamchi manbalarda jismoniy shaxslar uchun kripto-operatsiyalar bo‘yicha maxsus hisobot yo‘q: yalpi yillik daromad to‘g‘risidagi deklaratsiya soliq solinadigan daromadlarni qamrab oladi, kripto-aktivlar aylanmasidan olingan daromad esa bazaga kirmaydi. Deklaratsiyaning o‘zi hisobot yilidan keyingi yilning 1-apreliga qadar topshiriladi (gov.uz). Shu bilan birga provayderlar mijozni identifikatsiya qiladi va operatsiyalar to‘g‘risidagi ma’lumotlarni besh yil saqlaydi (3380-raqamli nizom) — qonuniy maydonchalar soliqsiz ham regulyator uchun shaffof.

Rezidentlar va norezidentlar

Soliqlar bo‘yicha farq yo‘q — ozod qilish norezidentlarning operatsiyalariga ham to‘g‘ridan-to‘g‘ri tatbiq etiladi. Farq savdo qoidalarida: 2022-yil 15-avgustdagi 3379-raqamli qoidalar bo‘yicha rezidentlar barcha turdagi bitimlarni so‘mda amalga oshiradi, norezidentlar bilan esa faqat kripto-aktivlarni xorijiy valyutaga sotish mumkin. Bunda ozod qilish O‘zbekiston soliqlariga tegishli va siz rezident bo‘lgan mamlakat soliq organi oldidagi majburiyatlarni bekor qilmaydi: masalan, Rossiyaning soliq rezidenti NDFL ni rus qoidalari bo‘yicha to‘laydi (tahlil).

Mayning: soliq yo‘q, ammo yig‘im, ×2 tarif va Besqala da 1 % bor

Mayning bilan faqat yuridik shaxslar NAPP ruxsati bilan shug‘ullanishi mumkin (PQ-3832, 3-band «v»; 2023-yil 29-sentabrdagi 3461-raqamli nizom). Daromad xuddi shu ozod qilish doirasiga tushadi, ammo oyiga 10 BHM (4,4 mln so‘m) yig‘im bor va yagona tarmoqqa ulanganda elektr energiyasi ikki baravar tarif bo‘yicha hisoblanadi — cho‘qqi soatlarda ustama, noqonuniy ulanish uchun esa besh baravar tarif bilan.

Besqala Mining Valley zonasida (2026-yil 17-apreldagi PQ-143, 2026-yil 20-apreldan kuchda) rezidentlarning mayningdan olgan daromadlari 2035-yil 1-yanvarga qadar soliqlardan ozod, ammo rezident har oy daromadning 1 % ini zona direksiyasiga o‘tkazadi (lex.uz); 3388-raqamli nizom bo‘yicha yig‘imlardan ular xuddi shu sanagacha ozod qilingan. Rezident bo‘lish faqat Qoraqalpog‘istonda ro‘yxatdan o‘tgan yuridik shaxs uchun mumkin; rezidentlarni ro‘yxatga olish va ular faoliyatining tartibi 2026-yil 8-iyuldagi 3893-ro‘yxat raqamli nizom bilan belgilangan (spot.uz).

Litsenziyalangan maydonchalardan tashqaridagi operatsiyalar uchun nima jazo bor

Nol soliq faqat qonuniy kontur ichida ishlaydi: 2023-yil 1-yanvardan kripto-aktivlarni faqat milliy litsenziyalangan provayderlar orqali sotib olish, sotish va ayirboshlash mumkin (PQ-3832, 3-band «d»), javobgarlik esa 2024-yil 19-yanvardagi O‘RQ-899 qonuni bilan joriy etilgan (lex.uz):

Bu nazariya emas. 2026-yil sentabrda Toshkent shahar IIBB 1985-yilda tug‘ilgan toshkentlikning ishi haqida xabar berdi: 2021–2025-yillarda litsenziyasiz xorijiy birjadagi akkaunt orqali taxminan 700 ta operatsiya, operatsiyalarning dastlabki qiymati — 9 mlrd so‘mdan ortiq (taxminan 683 ming $); ish JK 278-8-moddasi 3-qismining «a» bandi bo‘yicha qo‘zg‘atilgan. OAV xabarlari — daryo.uz, 2026-yil 13-sentabr.

Qo‘shnilarda qanday: Qozog‘iston va Rossiya

Qozog‘istonda raqamli aktivlarni realizatsiya qilishdagi qiymat o‘sishi jismoniy shaxsning mulkiy daromadi hisoblanadi: IPN (jismoniy shaxslardan olinadigan daromad solig‘i) 10 %, 270.00-shakldagi deklaratsiyada aks ettiriladi (Qozog‘iston Moliya vazirligi Davlat daromadlari qo‘mitasi; Qozog‘iston Soliq kodeksi, 2026-yil 1-yanvardan amalda). Rossiyada kriptovalyuta — mol-mulk, NDFL 13 % va 2,4 mln rubldan ortig‘idan 15 %, mayning — 13–22 % (2024-yil 29-noyabrdagi 418-FZ-son qonun; 2026-yil 1-sentabrdan — 282-FZ, tahlil). Ya’ni qo‘shnilarda soliq bor va u deklaratsiya qilinadi, O‘zbekistonda esa soliq yo‘q — ammo tarmoqqa kirish qimmatroq, litsenziyalangan maydonchalardan tashqaridagi bitimlar esa jazolanadi.

Qidiruv natijalarida nimalar noto‘g‘ri yozilgan

MEXC birjasining blogi (21.08.2025) «norezidentlar uchun 12 % va 20 % daromad solig‘i» hamda mavjud bo‘lmagan «Virtual aktivlar to‘g‘risidagi qonun» ni keltiradi (blog.mexc.com) — bular Soliq kodeksining umumiy stavkalari bo‘lib, kripto-aktivlar aylanmasiga qo‘llanmaydi. Qalampir (29.09.2022) 2022-yil namunasidagi yig‘imlarni soliq deb ataydi, «birja 400 BHM, do‘kon 20 BHM» (qalampir.uz); hozir bu 740 va 185 BHM.

Ko‘p beriladigan savollar

Litsenziyalangan maydonchada bitkoinni foyda bilan sotsam, soliq to‘lash kerakmi? Yo‘q: operatsiya soliq solish obyekti emas, daromad bazaga kirmaydi (PQ-3832, 2-band) — 2029-yil 1-yanvarga qadar.

Xorijiy birjada to‘g‘ridan-to‘g‘ri savdo qilsam-chi? Soliq baribir yo‘q, ammo bitim tartibni buzadi: javobgarlik MJK 155-4-moddasi bo‘yicha, takrorlanganda — JK 278-8-moddasi bo‘yicha.

Norezidentlar soliq to‘laydimi va daromadni deklaratsiya qilish kerakmi? Norezidentlar soliq to‘lamaydi; birlamchi manbalarda kripto-operatsiyalarni deklaratsiya qilish bo‘yicha maxsus majburiyat yo‘q.

2029-yil 1-yanvardan keyin nima bo‘ladi? Hozircha hal qilinmagan: uzaytirish Prezidentning yangi hujjatini talab qiladi, Soliq kodeksida kripto-aktivlar uchun maxsus tartib yo‘q.

Manbalar

• PQ-3832, 03.07.2018, 2-band, 3-band «v», «d» — ozod qilish va aylanma qoidalari
• PF-140, 18.09.2024 — imtiyoz muddati 01.01.2029 gacha
• PF-121, 27.04.2022 — maxsus rejim, 7,5 % daromad solig‘i
• PQ-3926, 02.09.2018 — kripto-birjadagi operatsiyalar
• 3388-raqamli nizom — oylik yig‘imlar
• 3380-raqamli nizom — provayderlarni litsenziyalash
• 3379-raqamli qoidalar — kripto-birjadagi savdolar
• PQ-143, 17.04.2026 — Besqala Mining Valley
• PF-180, 04.10.2025 — chet elliklar uchun maxsus rejim
• PF-115, 23.06.2026 — BHM 01.09.2026 dan 440 000 so‘m
• NAPP buyrug‘i, 3584-raqam, 17.12.2024 — davlat bojlari (kartochka)
• O‘RQ-899, 19.01.2024 — MJK 155-4, 155-5-moddalar; JK 278-8, 278-9-moddalar
• NAPP, «Ko‘p beriladigan savollar»
• Norma.uz, 18.12.2024 va Gazeta.uz, 18.12.2024 — davlat bojlari miqdori
• Spot.uz, 09.07.2026 — Besqala rezidentlari
• Spot.uz, 23.06.2026 — indeksatsiya va BHM
• O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki valyuta kurslari — 17.09.2026 holatiga USD 11 797,46
• Yalpi yillik daromad to‘g‘risidagi deklaratsiya — gov.uz
• Daryo.uz, 13.09.2026 — 683 ming $ lik noqonuniy operatsiyalar ishi
• Spot.uz, 11.09.2026 — Wallet in Telegram bilan intervyu
• Qozog‘iston Moliya vazirligi Davlat daromadlari qo‘mitasi va Qozog‘iston Soliq kodeksi — Qozog‘istonda raqamli aktivlar solig‘i
• Blog.mexc.com, 21.08.2025 va Qalampir.uz, 29.09.2022 — noto‘g‘ri va eskirgan ma’lumotlarga misollar