O‘zbekiston Markaziy banki stavkani 14 % saqlab qoldi: omonat va kreditlar

Qisqacha: O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki boshqaruvi 2026-yil 16-sentabrda asosiy stavkani yillik 14 % darajasida saqlab qoldi — bu 2026-yildagi ketma-ket oltinchi qaror va bir yarim yil davomida o‘zgarishsiz daraja (stavka bu darajaga 2025-yil 20-martda ko‘tarilgan edi). O‘quvchi uchun bu qimmat kreditlar va so‘mdagi omonatlar bo‘yicha yuqori foizlar hech bo‘lmaganda keyingi majlisgacha — 2026-yil 28-oktabrgacha saqlanishini anglatadi. Jismoniy shaxslarning so‘mdagi muddatli depozitlari bo‘yicha o‘rtacha tortilgan stavka 2026-yil iyunda — yillik 19,2 %, aholiga berilgan kreditlar bo‘yicha — 21,4 % (Markaziy bankning 2026-yil 7-sentabrdagi ma’lumotlari).

Markaziy bank 2026-yil 16-sentabrda nima qaror qildi

Markaziy bank matbuot relizining 2026-yil 16-sentabrdagi ifodasi to‘g‘ridan-to‘g‘ri:

«Inflyatsiyaning pasayishi davom etayotgani va iqtisodiyot dinamikasida muvozanatlashuvning ayrim belgilari paydo bo‘layotganiga qaramay, ayrim proinflyatsion risklarning saqlanib qolayotgani joriy qat’iy pul-kredit sharoitlarini ushlab turishni talab qiladi».

Markaziy bankning qolgan tezislari: avgustda inflyatsiya — 6,2 %, bazaviy inflyatsiya — 5,5 % atrofida; yiliga 5 % dan tez qimmatlashayotgan tovar va xizmatlar ulushi o‘smoqda; inflyatsiya kutilmalari umumiy inflyatsiyaga qaraganda sekinroq pasaymoqda, bu esa «inflyatsion inersiyaning ma’lum ta’siri saqlanib qolayotganidan dalolat beradi»; kreditlash o‘sish sur’atlari «bosqichma-bosqich normallashmoqda», musbat real stavkalar esa jamg‘arishga moyillikni qo‘llab-quvvatlaydi; maqsad — 2027-yil oxiriga 5 %.

Nega Markaziy bank inflyatsiya 6,2 % bo‘lganda ham stavkani pasaytirmayapti

Stavka bilan inflyatsiya orasidagi tafovut — 7,8 foiz punkti: talab narxlarni qizdirmasligi uchun pul qimmat qolmoqda. Talab esa faol: bosh vazir o‘rinbosari Jamshid Qo‘chqorov keltirgan ma’lumotlarga ko‘ra, 2026-yilning birinchi yarmida YaIM 8,5 % ga, 1 072,7 trln so‘mgacha o‘sgan (InvestFuture ning 2026-yil 25-avgustdagi va Gazeta.uz ning 2026-yil 16-sentabrdagi xabarlariga ko‘ra). Markaziy bank ma’lumotlari bo‘yicha yillik inflyatsiya: 2026-yil avgust — 6,2 %, iyul va iyun — 6,4 %, may — 5,5 %, yanvar — 7,2 %; 2025-yil avgustda 8,8 % edi.

Raqamlardagi tafovut haqida. Gazeta.uz ning 2026-yil 16-sentabrdagi xabariga ko‘ra, bosh vazir o‘rinbosari, iqtisodiyot va moliya vaziri Jamshid Qo‘chqorov 15-sentabrda Oliy Majlis Qonunchilik palatasi majlisida yillik inflyatsiyani 6,4 % deb atadi — bir yil oldingiga qaraganda 2,3 foiz punkti past; Markaziy bank 16-sentabrda 6,2 % ni keltiradi. Bunda ziddiyat yo‘q: bosh vazir o‘rinbosari birinchi yarim yil yakunlari bo‘yicha hisobot berdi, Markaziy bank qatorida esa iyun va iyulda inflyatsiya aynan 6,4 % darajasida turgan va faqat avgustda 6,2 % ga tushgan.

Asosiy stavka trayektoriyasi: bir yarim yil 14 % da

2025-yil 20-martgacha stavka 13,5 % ni tashkil qilgan (2024-yil 26-iyuldan amalda), keyin Markaziy bank uni 0,5 foiz punktiga — 14 % gacha ko‘tardi, u 2025-yil 24-martdan qo‘llanadi (Buxgalter.uz, 2025-yil 20-mart). 2026-yilda boshqaruv stavkani 28-yanvar, 18-mart, 29-aprel, 17-iyun, 29-iyul va 16-sentabr kunlari ko‘rib chiqdi — va har safar uni 14 % da qoldirdi (Markaziy bank matbuot relizlari arxivi).

14 % stavka so‘mdagi omonatlar uchun nimani anglatadi

Banklar asosiy stavkaga qaraydi, ammo omonatchilarga undan sezilarli darajada ko‘proq to‘laydi. Markaziy bank statistikasiga ko‘ra (milliy valyutadagi depozit va kredit stavkalari bo‘limi, oxirgi ma’lumotlar — 2026-yil iyun, 2026-yil 7-sentabrdagi yuklama):

Markaziy bank stavkasi o‘zgarmadi, omonatlar bo‘yicha o‘rtacha stavkalar esa bir yilda 2 foiz punktidan ko‘proqqa tushdi: banklar pul jalb qilishni inflyatsiya ortidan arzonlashtirmoqda. 2026-yil 17-sentabr holatiga takliflar (tahririyat tomonidan banklar saytlaridan yig‘ilgan; shartlar summa va rasmiylashtirish kanaliga bog‘liq):

Spot ning 2026-yil 25-avgustdagi sharhiga ko‘ra, so‘mdagi omonatlarni 34 bankdan 28 tasi yillik 14–23 % stavkalar bilan ochadi; maksimum — Tayanchbank da 23 % (bank sayti bo‘yicha biz uni sverka qilmadik).

Real daromadlilik. Inflyatsiya 6,2 % bo‘lganda yillik 19,2 % li omonat bir yilda taxminan 12,2 % real o‘sish beradi, 17 % li omonat — taxminan 10,2 %. Aynan shu «musbat real foiz stavkalari» ni Markaziy bank jamg‘armalarni so‘mda ushlab turuvchi omil deb ataydi.

Kafolatlar haqida. «Banklardagi omonatlarni himoya qilish kafolatlari to‘g‘risida»gi qonunning 26-moddasiga ko‘ra (2025-yil 18-fevraldagi O‘RQ-1031, lex.uz dagi 2026-yil 29-iyundan amaldagi tahrir) bitta bankdagi bitta omonatchiga to‘lanadigan kompensatsiya — qoldiq 200 mln so‘mdan oshmasa, uning to‘liq miqdori, qoldiq undan ko‘p bo‘lsa — 200 mln so‘m. Chegara qonunning yangi tahriri bilan birga kiritilgan (Gazeta.uz, 2025-yil 19-fevral), shuning uchun yirik summalarni banklar o‘rtasida bo‘lish mantiqan to‘g‘ri.

Kreditlarga nima bo‘ladi

Kreditlar omonatlardan sekinroq arzonlashmoqda: 2026-yil iyunda jismoniy shaxslarga yillik 21,4 %, bir yil oldin 23,3 % edi; yuridik shaxslarga — 22,8 % o‘rniga 21,8 %. Asosiy stavka 14 % da turar ekan, qarzlarning keskin arzonlashini kutadigan joy yo‘q: Markaziy bank 16-sentabrdagi relizda kreditlash o‘sish sur’atlarining «normallashuvi» ni istalgan natija deb tavsiflaydi. Qarz oluvchi uchun amaliy xulosa: iste’mol krediti bo‘yicha stavka yillik 21–24 % bo‘lganda, uni muddatidan oldin to‘lash odatda 17–20 % li omonatga parallel jamg‘arishdan foydaliroq.

Stavka so‘m kursi bilan qanday bog‘liq

Yuqori stavka so‘mdagi jamg‘armalarni valyutadagisiga qaraganda jozibadorroq qiladi va kurs barqarorligiga ishlaydi. Markaziy bankning 2026-yil 17-sentabrdagi rasmiy kurslari (kurslar arxivining JSON-API si): USD — 11 797,46 so‘m (kuniga +22,54), EUR — 13 608,37 (+20,11), RUB — 139,77 (+0,60). Bir yil avval dollar 12 285,16 so‘m, 2025-yil 30-dekabrda esa 12 025,33 so‘m turgan edi: 12 oyda so‘m unga nisbatan 4,0 % ga, yil oxiridan beri — 1,9 % ga mustahkamlandi. Bu Markaziy bankning so‘mning real effektiv valyuta kursi mustahkamlanayotgani haqidagi tezisiga mos keladi.

Rubl alohida ahamiyatga ega — Rossiyadan pul o‘tkazmalari unga bog‘liq. Markaziy bank arxiviga ko‘ra, 2026-yil 17-iyunda rubl 166,12 so‘m turgan, 17-sentabrda esa — 139,77: uch oyda 10 000 rubllik o‘tkazma 1 661 200 so‘mdan 1 397 700 so‘mga «ozdi». Rossiya Banki ham o‘z asosiy stavkasini 14 % da ushlab turibdi — batafsil «Rossiya Banki asosiy stavkani 14 % saqlab qoldi» materialida.

2026-yil 28-oktabrdagi majlisdan nimani kutish kerak

Tahririyat stavka bo‘yicha prognoz qilmaydi. Prognoz e’lon qiladiganlar nima deydi:

• O‘zbekiston Markaziy banki 2026-yil 16-sentabrdagi relizda inflyatsiyani 2027-yil oxiriga 5 % gacha pasaytirish uchun zarur shart-sharoitlarni ta’minlash majburiyatini oladi.
• Temur Ishmetov, Markaziy bank boshqaruvi raisi, 2026-yil 18-aprelda shunday dedi: «Stavkani oshirish haqida gapirish, menimcha, hali ancha erta» — uning so‘zlariga ko‘ra, joriy qat’iylik yetarli (iqtibos Spot bo‘yicha, 2026-yil 18-aprel; rus tilidan tarjima).
• ING: Upl.uz nashri 2026-yil 5-sentabrda keltirgan bank prognoziga ko‘ra, 2026-yil oxiriga asosiy stavka 13,5 % gacha, 2027-yil oxiriga esa 12 % gacha pasayishi mumkin.

28-oktabrgacha nimani kuzatish kerak: Markaziy bank saytidagi sentabr oyi inflyatsiya ma’lumotlari, tartibga solinadigan narxlarni liberallashtirish jarayoni (Markaziy bank uni ichki proinflyatsion risk deb ataydi) va inflyatsiya kutilmalari dinamikasi.

Ko‘p beriladigan savollar

Asosiy stavka va qayta moliyalash stavkasi — bir narsami? O‘zbekistonda asosiy stavka — Markaziy bank siyosatining bosh vositasi; uning qiymati, yillik 14 %, qonunchilik Markaziy bank stavkasiga havola qilgan joylarda mo‘ljal bo‘lib xizmat qiladi.

Stavka saqlab qolindi — omonatim daromadliroq bo‘ladimi? Yo‘q: ochilgan muddatli omonat bo‘yicha stavka shartnoma bilan qat’iy belgilangan. Markaziy bankning pauzasi faqat banklarning yangi takliflari oktabr oxirigacha keskin arzonlashishi dargumon ekanini anglatadi.

Omonatni hozir ochish kerakmi yoki kutish kerakmi? So‘mdagi depozitlar bo‘yicha o‘rtacha stavka bir yilda 21,4 % dan 19,2 % ga tushdi (Markaziy bank, 2026-yil iyun), inflyatsiya sekinlashmoqda. Uzoq muddatli omonat stavkani butun muddatga qat’iylashtiradi, qisqasi esa moslashuvchanlikni qoldiradi.

Kreditlar qachon arzonlashadi? Markaziy bank 14 % ni ushlab turar va sharoitlarni qat’iy deb atar ekan, sezilarli arzonlashish yo‘q: aholiga berilgan kreditlar bo‘yicha o‘rtacha stavka bir yilda atigi 23,3 % dan 21,4 % ga tushdi.

Manbalar

• O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki: 16.09.2026-dagi stavkani 14 % da saqlash haqidagi matbuot relizi, inflyatsiya dinamikasi, milliy valyutadagi depozit va kredit stavkalari, valyuta kurslari arxivi (JSON)
• Gazeta.uz, 16.09.2026: Markaziy bank asosiy stavkani 14 % da saqlab qoldi; Gazeta.uz, 16.09.2026: byudjet va YaIM bo‘yicha birinchi yarim yil yakunlari
• Spot, 16.09.2026: iqtisodiyotda barqaror narx bosimi saqlanmoqda; Spot, 25.08.2026: so‘mdagi omonatlar sharhi; Spot, 18.04.2026: Ishmetov inflyatsion risklar haqida
• Buxgalter.uz, 20.03.2025: Markaziy bank asosiy stavkani 14 % ga oshirdi; Upl.uz, 05.09.2026: ING ning stavka bo‘yicha prognozi; InvestFuture, 25.08.2026: O‘zbekiston YaIM i 8,5 % ga, 1 072,7 trln so‘mgacha o‘sdi
• Banklar saytlari, shartlar 17.09.2026-da olingan: AVO Bank, Ipoteka Bank, TBC Bank, Hamkorbank
• O‘RQ-1031 «Banklardagi omonatlarni himoya qilish kafolatlari to‘g‘risida», 29.06.2026-dan amaldagi tahrir (lex.uz), 26-modda; Gazeta.uz, 19.02.2025: kafolatlangan omonat summasi — 200 mln so‘m