O‘zbekistonda kripto-aktivlar uchun ichki nazorat qoidalari: nima o‘zgardi

NAPP va Iqtisodiy jinoyatlarga qarshi kurashish departamenti litsenziyalangan kripto-provayderlar uchun AML/CFT qoidalarini yangiladi: qo‘shma qaror 2026-yil 28-sentabrda davlat ro‘yxatidan o‘tdi. Uchinchi tomon xizmatlari orqali identifikatsiya, mijozlar ma’lumotlarini har yili yangilash, rahbarlar va ta’sischilarga yangi talablar — regulation.adliya.uz dagi yakuniy matn bo‘yicha nima o‘zgaradi.

Qisqacha: O‘zbekistonda kripto-aktivlar aylanmasi sohasidagi xizmatlar provayderlari uchun AML/CFT (jinoiy faoliyatdan olingan daromadlarni legallashtirishga va terrorizmni moliyalashtirishga qarshi kurashish) bo‘yicha ichki nazorat qoidalari yangilandi: NAPP va Bosh prokuratura huzuridagi Iqtisodiy jinoyatlarga qarshi kurashish departamentining (IJQKD) qo‘shma qarori 2026-yil 28-sentabrda davlat ro‘yxatidan o‘tkazildi va rasmiy e’lon qilingan kundan boshlab kuchga kiradi, deb xabar berdi NAPP 28.09.2026 da. regulation.adliya.uz dagi 11031-loyiha kartochkasidagi yakuniy matnga ko‘ra («Tasdiqlandi» maqomi, 28.09.2026 da o‘zgartirilgan) provayderlarga mijozning shaxsga doir ma’lumotlari haqiqiyligini uchinchi tashkilot orqali tekshirishga ruxsat beriladi, mijozlar haqidagi ma’lumotlar va ularning xavf darajalari kamida yiliga bir marta yangilanishi, ichki nazorat bo‘yicha mas’ul xodim esa rahbar o‘rinbosarlari orasidan tayinlanishi kerak bo‘ladi. lex.uz da 29.09.2026 holatiga rasmiy matn yo‘q (rus va o‘zbek tillaridagi nomi bo‘yicha qidirildi).

Asosiysi: avval va endi

Avval — Qoidalarning amaldagi tahriri (09.06.2021 dagi 3309-son bilan ro‘yxatdan o‘tgan, lex.uz dagi tahrir 13.07.2022 dagi), endi — regulation.adliya.uz dagi yakuniy matn, 29.09.2026 da olingan; u rasmiy e’lon qilingan kundan boshlab kuchga kiradi. Qoidalar va yakuniy matndan iqtiboslar — rus tilidagi versiyadan (rus tilidan tarjima).

Qoidalar normasi	Avval (lex.uz, 13.07.2022 dagi tahrir)	Endi (regulation.adliya.uz dagi yakuniy matn, 29.09.2026)
Mijozni identifikatsiya qilish, 20-band	«ishonchli axborot manbalari va hujjatlardan foydalangan holda»	xuddi shunday, «bunda uchinchi tomon xizmatlaridan foydalanilishi mumkin»
Ma’lumotlarni yangilash, 53-band	tekshiruv ma’lumotlari — kamida yiliga bir marta	tekshiruv ma’lumotlari va mijozlarning xavf darajalari — kamida yiliga bir marta
Mas’ul xodim, 5-band	rahbar xodimlar orasidan	rahbar o‘rinbosarlari orasidan; litsenziya olingandan keyin bir oy ichida tayinlash
Rahbar, 8-band	taqiqlarning uch guruhi (boshqaruv, terrorizm, sudlanganlik)	AML/CFT bo‘yicha hamkorlikda ishtirok etmaydigan davlatlarda doimiy yashovchi, turgan yoki ro‘yxatdan o‘tgan shaxslar qo‘shildi
Ta’sischilar, 8¹-band	8-bandning 4–5-xatboshilaridagi shaxslar (terrorizm va OQQ, sudlanganlik) hamda offshor zonalardagi kompaniyalar uchun taqiq	8-bandning 4–6-xatboshilaridagi shaxslar (AML/CFT bo‘yicha hamkorlikda ishtirok etmaydigan davlatlardagi shaxslar qo‘shildi) hamda offshor zonalar o‘rniga shunday davlatlardagi kompaniyalar uchun taqiq
Ro‘yxat bo‘yicha muzlatish, 45-band	faqat to‘xtatib turish va qayta tiklash tartibiga havola; shaxsni xabardor qilish haqida 45-bandda (13.07.2022 dagi tahrir) hech narsa deyilmagan	mas’ul xodim shaxsni xabardor qiladi va qayta tiklash tartibini tushuntiradi

Maqomi: ro‘yxatdan o‘tkazilgan, rasmiy matn hali yo‘q

28.09.2026 — NAPP Telegramda (Toshkent vaqti bilan 17:51) va saytda qo‘shma qaror ro‘yxatdan o‘tkazilgani haqida xabar berdi; ikkala xabarda ham ro‘yxatdan o‘tkazish raqami ko‘rsatilmagan.
Portaldagi yakuniy matn bo‘yicha rekvizitlar: NAPP ning 21.08.2026 dagi 5-son va IJQKD ning 20.08.2026 dagi 32-son qarori.
Loyiha muhokamasi: 12.08–22.08.2026, takliflar — 0 (regulation.adliya.uz API, 29.09.2026 da olingan).
lex.uz, 29.09.2026: qaror nomi bo‘yicha faqat 3309, 3309-1 va 3309-2 (2021–2022) topiladi.

O‘zgarishlarning maqsadlarini NAPP Telegramda 28.09.2026 da shunday ifodalaydi: «AML/CFT/CPF tizimini takomillashtirish, FATF xalqaro standartlarini implementatsiya qilish va xizmatlar provayderlaridan g‘ayriqonuniy faoliyatda foydalanish xavflarini kamaytirish» (rus tilidan tarjima).

Kripto-birjalar va kripto-do‘konlar mijozlari uchun nima o‘zgaradi (yakuniy matn bo‘yicha)

Uchinchi tashkilot orqali tekshirish. Portaldagi yakuniy matnga ko‘ra (rasmiy e’lon qilingan kundan boshlab kuchga kiradi) Qoidalarning 1-bandida «uchinchi tomon» tushunchasi paydo bo‘ladi — «O‘zbekiston Respublikasi yoki xorijiy davlatning vakolatli davlat organlari tomonidan taqdim etilgan shaxsga doir ma’lumotlarning haqiqiyligini tasdiqlash bo‘yicha xizmatlar ko‘rsatuvchi tashkilotlar». 20-bandda mijozni identifikatsiya va verifikatsiya qilishda bunday xizmatlardan «foydalanilishi mumkin» — bu provayderning majburiyati emas, huquqi bo‘ladi.

Har yili yangilash. Portaldagi yakuniy matn bo‘yicha yangi 53-band (kuchga kirgandan keyin): provayder mijozni lozim darajada tekshirish va identifikatsiya qilishda olgan ma’lumotlar, «shuningdek mijozlarning xavf darajalari kamida yiliga bir marta yangilanishi lozim». Yangilash usuli 53-bandda belgilanmagan (regulation.adliya.uz dagi yakuniy matn, 29.09.2026).

Mijozning biznesini tushunish. Portaldagi yakuniy matnga ko‘ra 12-bandga (mas’ul xodimning majburiyatlari) quyidagi qo‘shiladi: «mijozning faoliyatini (biznesini), uning mulkchilik va boshqaruv tuzilmasini tushunish».

Muzlatish haqida xabardor qilish. Portaldagi yakuniy matnga ko‘ra 45-band to‘ldiriladi: Ro‘yxatdagi shaxsning (terrorchilik faoliyatida yoki ommaviy qirg‘in qurolini (OQQ) tarqatishda ishtirok etayotgan yoki ishtirok etishda gumon qilinayotgan) operatsiyasi to‘xtatib turilgandan yoki kripto-aktivlari muzlatilgandan keyin mas’ul xodim ushbu shaxsni «imkon qadar qisqa muddatda xabardor qilishi» va «operatsiyani qayta tiklash tartibini tushuntirishi shart».

Qoidalar faqat litsenziatlarga taalluqli bo‘ladi: yakuniy matnga ko‘ra xizmatlar provayderi — «belgilangan tartibda litsenziya olgan yuridik shaxs». Hozir NAPP reyestrida kimlar borligi — bizning 22.09.2026 holatiga reyestr tahlilimizda.

Provayderlar uchun nima o‘zgaradi (yakuniy matn bo‘yicha)

regulation.adliya.uz dagi yakuniy matnga ko‘ra (29.09.2026; lex.uz da hali e’lon qilinmagan, rasmiy e’lon qilingan kundan boshlab kuchga kiradi):

Mas’ul xodim (5-band): litsenziya olingandan keyin bir oy ichida uni tayinlash va NAPP ga familiyasi, ismi, otasining ismi va JShShIRni yuborish kerak bo‘ladi; almashtirilganda — ma’lumotlarni keyingi ish kunidan kechiktirmay (bu norma avval ham bo‘lgan).
Rahbarlar va ta’sischilar (8, 8¹-bandlar): AML/CFT bo‘yicha xalqaro hamkorlikda ishtirok etmaydigan davlatda doimiy yashovchi, turgan yoki ro‘yxatdan o‘tgan shaxs rahbar bo‘la olmaydi; ustav fondida bunday shaxslar va shunday davlatlarda ro‘yxatdan o‘tgan kompaniyalarning ishtiroki taqiqlanadi (8¹-banddagi offshor zonalar haqidagi ifoda almashtirilgan). Bunday davlatlarni Qoidalarning 1-bandi FATF rasmiy bayonotlari bo‘yicha belgilaydi. Offshor zonalarni shunday davlatlar bilan xuddi shunday almashtirishni 15.08.2022 dagi 3380-son Litsenziyalash to‘g‘risidagi nizom 29.06.2026 dagi 3380-3 tahririda ham amalga oshiradi (9-bandning «i» kichik bandi, 54-bandning «v» kichik bandi), biroq faqat 01.10.2026 dan; 30.09.2026 gacha unda offshor kompaniyalar uchun taqiq amal qiladi (lex.uz).
Guruh yondashuvi (yangi 13¹-band): agar provayder nazorati ostida yoki uning sezilarli ta’sir doirasida pul mablag‘lari yoki boshqa mol-mulk bilan ishlaydigan tashkilotlar bo‘lsa, ichki qoidalar xavflarni boshqarish uchun ma’lumot almashishni, guruh darajasidagi komplayensni, filiallar va sho‘ba korxonalardan ma’lumotlar olishni, maxfiylikni himoya qilishni o‘z ichiga olishi kerak bo‘ladi.
Kadrlar (13-band): ichki qoidalarda — tayinlash, tayyorlash va o‘qitishga oid talablar, «shu jumladan ularning ishchanlik obro‘si va malakasiga».
Shubhali operatsiyalar haqida xabarlar (41-band): kanallar sifatida kriptografik himoyalangan elektron tizimlar, himoyalangan elektron pochta yoki shaxsiy kabinet belgilanadi; kabinetga ulanish uchun provayder NAPP ga yangi 3a-ilova bo‘yicha ma’lumotlar (tashkilot va mas’ul xodim haqidagi ma’lumotlar) bilan murojaat qiladi. Oluvchi — «maxsus vakolatli davlat organi», Qoidalarning 1-bandiga ko‘ra bu IJQKD.
Monitoring (57¹-band): uni provayder rahbari doimiy ravishda o‘tkazadi; ichki audit xizmati, agar mavjud bo‘lsa, buni «ham amalga oshirishi mumkin» (avval — «ichki audit xizmati tomonidan amalga oshiriladi»).
Atamalar: «kripto-aktivlar aylanmasi sohasida faoliyatni amalga oshiruvchi shaxslar» «xizmatlar provayderlari» bilan almashtiriladi.

Nimalar yangi emas va yakuniy matn loyihadan nimasi bilan farq qiladi

Bir ish kuni muddati. Shubhali operatsiya haqidagi xabar «aniqlangan paytdan boshlab bir ish kunidan kechiktirmay» yuboriladi — amaldagi 41-band tahririda ham shunday (lex.uz, 13.07.2022 dagi tahrir), yakuniy matn muddatni saqlab qoladi. Uznews 13.08.2026 da bu normaga «Shubhali operatsiyalar haqida bir ish kuni ichida xabar berish kerak bo‘ladi» degan kichik sarlavha qo‘ygan (rus tilidan tarjima).

Shubhali operatsiyalar belgilari. Uznews 13.08.2026 da shunday yozgan: «Asosiy o‘zgarishlardan biri mezonlarga taalluqli» (rus tilidan tarjima) — va ularni sanab o‘tgan. Ular amaldagi 35-bandda bor, masalan «24 soat ichida kripto-aktivlar bilan ko‘p sonli yirik bitimlarni amalga oshirish» (lex.uz, 13.07.2022 dagi tahrir). 12.08.2026 dagi loyihada 35-bandni yangi tahrirda bayon qilish taklif qilingan edi. Portaldagi yakuniy matnda 35-band faqat atamalar bo‘yicha o‘zgaradi, bundan tashqari o‘zbekcha matnning oltinchi xatboshisi chiqarib tashlangan.

Aloqa kanallari. Upl.uz 14.08.2026 da shubhali o‘tkazmalar haqida «qat’iy shifrlangan aloqa orqali» xabar beriladi, deb yozgan (rus tilidan tarjima). Loyihada ham, yakuniy matnda ham 41-band uchta kanalga yo‘l qo‘yadi: kriptografik himoyalangan tizimlar, himoyalangan elektron pochta yoki shaxsiy kabinet.

Yakuniy matn loyihaga qarshi. 53-banddagi mijozlarning xavf darajalari haqidagi eslatma faqat yakuniy versiyada paydo bo‘lgan (12.08.2026 dagi loyihada band amaldagi tahrirni takrorlagan). Guruh yondashuvi loyihaning 14¹-bandidan 13¹-bandga ko‘chirilgan.

Kim qabul qilgan va qanday asosda

Asosiy hujjat — «Kripto-aktivlar muomalasi sohasidagi faoliyatini amalga oshiruvchi shaxslar uchun jinoiy faoliyatdan olingan daromadlarni legallashtirishga, terrorizmni moliyalashtirishga va ommaviy qirg‘in qurolini tarqatishni moliyalashtirishga qarshi kurashish bo‘yicha ichki nazorat Qoidalarini tasdiqlash haqida»gi qo‘shma qaror: O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Loyihalarni boshqarish milliy agentligining 08.06.2021 dagi 3-son va IJQKD ning 07.06.2021 dagi 16-son qarori, 09.06.2021 da 3309-son bilan ro‘yxatdan o‘tgan; o‘zgartirishlar — 05.04.2022 dagi 3309-1 (06.07.2022 dan kuchda) va 13.07.2022 dagi 3309-2, lex.uz dagi amaldagi tahrir — 13.07.2022 dagi (lex.uz). O‘zgartirishlar preambulasi 26.08.2004 dagi 660-II-son «Jinoiy faoliyatdan olingan daromadlarni legallashtirishga… qarshi kurashish to‘g‘risida»gi Qonunga (01.01.2006 dan kuchda, lex.uz dagi tahrir 17.04.2025 dagi, lex.uz) va 03.07.2018 dagi PQ-3832 ga (20.04.2026 dan PQ-143 tahririda, lex.uz) havola qiladi.

Ko‘p beriladigan savollar

O‘zbekistonda kripto-aktivlar uchun ichki nazorat qoidalarida nima o‘zgardi? regulation.adliya.uz dagi yakuniy matnga ko‘ra (29.09.2026) provayderlarga shaxsga doir ma’lumotlarning haqiqiyligini uchinchi tashkilot orqali tasdiqlashga ruxsat beriladi, mijozlarning ma’lumotlari va xavf darajalari kamida yiliga bir marta yangilanishi, mas’ul xodim esa rahbar o‘rinbosarlari orasidan tayinlanishi kerak bo‘ladi (o‘zgarishlar rasmiy e’lon qilingan kundan boshlab kuchga kiradi; lex.uz da 29.09.2026 holatiga matn yo‘q). AML/CFT bo‘yicha hamkorlikda ishtirok etmaydigan davlatlar bilan bog‘liq rahbarlar va ta’sischilar uchun taqiqlar paydo bo‘ladi (8, 8¹-bandlar).

Yangi qoidalar qachon kuchga kiradi? Rasmiy e’lon qilingan kundan boshlab — NAPP ning 28.09.2026 dagi xabarida va portal matni bo‘yicha qarorning 2-bandida shunday deyilgan. lex.uz da 29.09.2026 holatiga matn yo‘q (rus va o‘zbek tillaridagi nomi bo‘yicha qidirildi); aniq sana e’lon qilingandan keyin ma’lum bo‘ladi.

Kripto-birjada uchinchi tomon xizmati orqali identifikatsiyadan o‘tish mumkinmi? Ha, o‘zgarishlar kuchga kirgandan keyin: portaldagi yakuniy matn bo‘yicha Qoidalar (29.09.2026) provayderga uchinchi tomon — O‘zbekiston yoki xorijiy davlatning davlat organlari bergan shaxsga doir ma’lumotlarning haqiqiyligini tasdiqlovchi tashkilot xizmatlaridan foydalanishga ruxsat beradi. Bu provayderning majburiyati emas, huquqi bo‘ladi; yakuniy matnda (29.09.2026) aniq xizmatlar nomlanmagan.

Kripto-birja mijoz ma’lumotlarini qanchalik tez-tez yangilashi kerak? O‘zgarishlar kuchga kirgandan keyin kamida yiliga bir marta — regulation.adliya.uz dagi yakuniy matndagi (29.09.2026) 53-bandning yangi tahririga ko‘ra, bu ham tekshiruv ma’lumotlariga, ham mijozning xavf darajasiga taalluqli bo‘ladi. Yangilash usuli bu bandda belgilanmagan (regulation.adliya.uz dagi yakuniy matn, 29.09.2026).

Mijozning kripto-aktivlari muzlatilsa, unga xabar beriladimi? Agar terrorizm yoki OQQ tarqatishga aloqador shaxslar Ro‘yxatiga mijozning o‘zi kiritilgan bo‘lsa — ha, o‘zgarishlar kuchga kirgandan keyin: portaldagi yakuniy matnga ko‘ra (29.09.2026) mas’ul xodim ushbu shaxsni «imkon qadar qisqa muddatda» xabardor qilishi va operatsiyani qayta tiklash tartibini tushuntirishi shart bo‘ladi.

Bu qoidalar Binance, Bybit va boshqa xorijiy birjalarga taalluqlimi? regulation.adliya.uz dagi yakuniy matndagi ta’rifga ko‘ra (29.09.2026; rasmiy e’lon qilingan kundan boshlab kuchga kiradi) — yo‘q: xizmatlar provayderi — belgilangan tartibda litsenziya olgan yuridik shaxs, ya’ni NAPP litsenziati. Litsenziatlar ro‘yxati — NAPP reyestrida.