O‘zbekistonda pensiya islohoti: jamg‘arib boriladigan pensiyada nima o‘zgaradi

2026-yil 30-sentabrgacha regulation.adliya.uz portalida muhokama qilinayotgan farmon loyihasiga ko‘ra, jamg‘arib boriladigan pensiya 2027-yildan Xalq bankidan Pensiya jamg‘armasiga o‘tadi, o‘rtacha oylik ish haqi belgilangan chegaradan past bo‘lganlarning ixtiyoriy badallariga esa 50 foizgacha davlat qo‘shimcha to‘lovi qo‘shiladi. 2026-yil 25-sentabrda Pensiya jamg‘armasi rahbari Murodbek Atajanov jamg‘armalarni investitsiya boshqaruvchilariga topshirish rejalari haqida ma’lum qildi.

Qisqacha: O‘zbekistonda pensiya islohoti: Iqtisodiyot va moliya vazirligi 2026-yil 15-sentabrda regulation.adliya.uz portalida muhokamaga chiqargan (2026-yil 30-sentabrgacha) Prezident farmoni loyihasiga ko‘ra, jamg‘arib boriladigan pensiya 2027-yil 1-yanvardan AT «Xalq banki»dan Pensiya jamg‘armasiga o‘tadi, ish haqi pensiya hisoblash bazaviy miqdorining 15 baravaridan kam bo‘lgan fuqarolar ish haqining 5 % miqdorida ixtiyoriy badal o‘tkazsa, unga 50 foizgacha davlat qo‘shimcha to‘lovi qo‘shiladi. 2026-yil 25-sentabrda Iqtisodiyot va moliya vazirligi huzuridagi budjetdan tashqari Pensiya jamg‘armasining ijrochi direktori Murodbek Atajanov matbuot anjumanida jamg‘armalarni tanlov asosida investitsiya boshqaruvchilarining boshqaruviga topshirish rejalashtirilayotganini ma’lum qildi (Spot, 2026-yil 25-sentabr). 2026-yil 28-sentabr holatiga hujjat — muhokama bosqichidagi loyiha.

Jamg‘arib boriladigan pensiya: farmon loyihasi nimani o‘zgartiradi

Loyihaga ko‘ra (matn faqat o‘zbek tilida):

Davlat qo‘shimcha to‘lovi (3-bandning «a» kichik bandi, (i)), 2027-yil 1-yanvardan. Loyihada: «o‘rtacha oylik ish haqi pensiya hisoblash bazaviy miqdorining 15 baravaridan kam bo‘lgan fuqarolar tomonidan jamg‘arib boriladigan pensiya hisobvarag‘iga ixtiyoriy ravishda ish haqining 5 foizi miqdorida o‘tkazgan mablag‘iga 50 foizgacha tabaqalashtirilgan miqdorda Davlat budjeti mablag‘lari hisobidan qo‘shimcha to‘lab beriladi». 15 baravar — 2026-yil 1-iyuldan amal qilayotgan 504 000 so‘mlik bazaviy miqdor bo‘yicha 7 560 000 so‘m (2026-yil 23-iyundagi PF-115-son Farmon, 3-bandning «a» kichik bandi; tahririyat hisob-kitobi, 2026-yil 28-sentabr holatiga).
Ijtimoiy soliqdan badal (3-bandning «a» kichik bandi, (ii)), 2027-yil 1-yanvardan. O‘rtacha oylik ish haqining 15 baravardan yuqori qismidan 1 % miqdoridagi mablag‘ ijtimoiy soliq hisobidan jamg‘arib boriladigan pensiya hisobvarag‘iga to‘lab beriladi va bu miqdor «2033-yildan 2 foiz hamda 2040-yildan 3 foizga yetkaziladi».
Investitsiyalar (3-bandning «a» kichik bandi, (iii)–(iv)), 2027-yil 1-yanvardan. Fuqarolarga hisobvaraqdagi mablag‘larni «investitsiya va moliyaviy vositalarga joylashtirishda ishtirok etish imkoniyati beriladi»; yillik daromad hisobvaraqdagi mablag‘larga qo‘shib boriladi.
Muddatidan oldin foydalanish (3-bandning «b» kichik bandi), 2030-yil 1-yanvardan. Mablag‘lardan «og‘ir kasallikka chalinganda davolanish uchun hamda ipoteka kreditiga boshlang‘ich to‘lov sifatida» foydalanish huquqi.
Mulk (4-bandning «b» kichik bandi). Mablag‘lar, jumladan qo‘shimcha to‘lovlar va investitsiya daromadi, «fuqaroning shaxsiy mulki hisoblanishi hamda meros qilib qoldirish huquqi saqlanib qoldiriladi».
Olish yoshi (10-bandning «d» kichik bandi). Pensiya yoshini oshirish davrida pensiyaoldi yoshidagi fuqarolarga kafolat: «erkaklarga 60 yoshdan va ayollarga 55 yoshdan jamg‘arib boriladigan pensiya mablag‘larini olish huquqi beriladi». Pensiya yoshining o‘zi 9-bandning «b» kichik bandiga ko‘ra 2028-yildan har yili 3 oyga oshirilib, 2039-yilda erkaklar uchun 63 va ayollar uchun 58 yoshga yetkaziladi.

Pensiya jamg‘armalarini kim boshqaradi: loyiha va jamg‘arma rahbarining so‘zlari

Loyihaga ko‘ra 2027-yil 1-yanvardan jamg‘arib boriladigan pensiya tizimi Iqtisodiyot va moliya vazirligi huzuridagi budjetdan tashqari Pensiya jamg‘armasi tasarrufiga o‘tkaziladi (4-bandning «a» kichik bandi), hisob yuritish 2027-yil yakuniga qadar AT «Xalq banki»ning yagona ma’lumotlar elektron bazasidan Pensiya jamg‘armasi axborot tizimiga o‘tkaziladi (4-bandning «g» kichik bandi), jamg‘arma huzurida «xalqaro konsultantlardan iborat bo‘lgan loyiha ofisi» tashkil etiladi (4-bandning «d» kichik bandi). Tizimning tashkiliy tuzilmasi va Kuzatuv kengashi to‘g‘risidagi normativ-huquqiy hujjat loyihasini Iqtisodiyot va moliya vazirligi 2027-yil 1-yanvarga qadar kiritishi kerak (5-bandning «a» kichik bandi).

Investitsiya boshqaruvchilari loyiha matnida va portaldagi «Yo‘l xaritasi» ilovasida (2026-yil 28-sentabrda olingan) tilga olinmagan — ular haqida Atajanov 2026-yil 25-sentabrda ma’lum qildi: uning so‘zlariga ko‘ra, investitsiya siyosati bo‘yicha qarorlarni kuzatuv kengashi qabul qiladi, uning tarkibiga mahalliy hokimiyat organlari, biznes vakillari va xorijiy ekspertlarni kiritish rejalashtirilmoqda; shu bilan birga, Spot va UzDaily xabariga ko‘ra, investitsiya boshqaruvchilari o‘rtasida tanlov o‘tkazish rejalashtirilmoqda (Spot; UzDaily, 2026-yil 26-sentabr). Spot nashriga 2026-yil 15-sentabrda bergan intervyusida u mablag‘lar «iqtisodiyotga davlat qimmatli qog‘ozlari va boshqa konservativ vositalar orqali kiritiladi» deb aytgan edi (rus tilidan tarjima).

Alohida: loyihaga ko‘ra (5-bandning «v» kichik bandi) Iqtisodiyot va moliya vazirligi, jumladan Markaziy bank va Istiqbolli loyihalar milliy agentligi (NAPP) bilan birgalikda, 2027-yil yakuniga qadar «xususiy va korporativ pensiya jamg‘armalarini tashkil etish va faoliyatini yuritish bo‘yicha Qonun loyihasini» Vazirlar Mahkamasiga kiritadi.

Loyiha bo‘yicha muddatlar

Sana	Nima
2026-yil 15–30-sentabr	regulation.adliya.uz portalida muhokama; 2026-yil 28-sentabr holatiga portalda 2 178 ta taklif ko‘rsatilgan
2027-yil 1-yanvar	Tizimning Pensiya jamg‘armasiga o‘tkazilishi, davlat qo‘shimcha to‘lovi, ijtimoiy soliqdan 1 %
2030-yil 1-yanvar	Jamg‘armalardan davolanish va ipoteka uchun foydalanish

Ko‘p beriladigan savollar

O‘zbekistonda pensiya islohoti qachon boshlanadi? Loyihaning jamg‘arib boriladigan pensiyaga oid asosiy normalari — 2027-yil 1-yanvardan. 2026-yil 28-sentabr holatiga bu regulation.adliya.uz portalidagi farmon loyihasi, muhokama 2026-yil 30-sentabrgacha davom etadi.

Jamg‘arib boriladigan pensiyani kim boshqaradi? Loyihaga ko‘ra — 2027-yil 1-yanvardan Iqtisodiyot va moliya vazirligi huzuridagi Pensiya jamg‘armasi. Jamg‘arma rahbari Murodbek Atajanov 2026-yil 25-sentabrda mablag‘larni tanlov asosida investitsiya boshqaruvchilariga topshirish rejalashtirilayotganini ma’lum qildi; 2026-yil 28-sentabr holatiga regulation.adliya.uz portalidagi loyiha matnida bu yo‘q.

Pensiya jamg‘armalarini pensiyaga chiqishdan oldin olish mumkinmi? Loyihaga ko‘ra — 2030-yil 1-yanvardan og‘ir kasallikni davolash va ipoteka bo‘yicha boshlang‘ich to‘lov uchun; pensiya yoshini oshirish davrida pensiyaoldi yoshidagi fuqarolarga kafolat (10-bandning «d» kichik bandi): jamg‘armalarni erkaklar 60 yoshdan, ayollar 55 yoshdan olishi mumkin.