O‘zbekistonda kriptovalyuta uchun jarima: moddalar, summalar va 2026-yil ishlari

Qisqacha: O‘zbekistonda kriptovalyuta uchun jarima litsenziyalangan milliy provayderlarni chetlab o‘tib kripto-aktivlarni sotib olish, sotish yoki ayirboshlash uchun qo‘llaniladi — masalan, to‘g‘ridan-to‘g‘ri Binance’da yoki P2P chatlarda. Ma’muriy javobgarlik to‘g‘risidagi kodeks (MJK) 155-4-moddasining 1-qismiga ko‘ra bu 15 sutkagacha ma’muriy qamoq, ma’muriy qamoq qo‘llanilishi mumkin bo‘lmagan shaxslarga esa 20–30 BHM, ya’ni BHM 440 000 so‘m bo‘lganda 8,8–13,2 mln so‘m jarima (2026-yil 1-sentabrdan, 2026-yil 23-iyundagi PF-115-son farmon bo‘yicha, lex.uz), kripto-aktivlar va huquqbuzarlik qurollari musodara qilinadi. Jinoyat kodeksi (JK) 278-8-moddasining 1-qismi xuddi shu harakatlarga taalluqli, agar ular «shunday harakatlar uchun ma’muriy jazo qo‘llanilganidan keyin sodir etilgan bo‘lsa» (100 BHM gacha, 44 mln so‘m, yoki bir yilgacha ozodlikdan mahrum qilish), 2–3-qismlari — o‘sha harakatlarga, jumladan ko‘p yoki juda ko‘p miqdorda sodir etilganlariga: 3 yilgacha va 3 yildan 5 yilgacha ozodlikdan mahrum qilish. Ikkala modda 2024-yil 19-yanvardagi O‘RQ-899-son qonun bilan kiritilgan va 2024-yil 20-apreldan amal qiladi. IIV ning 2026-yil 13-sentabrdagi xabariga ko‘ra (Daryo va Spot bayonida), Binance’da 9 mlrd so‘mdan ortiq savdo uchun 278-8-moddaning 3-qismi «a» bandi bo‘yicha ish qo‘zg‘atilgan — juda ko‘p miqdor, BHM 440 000 so‘m bo‘lganda 220 mln so‘mdan.

Foydalanuvchiga nima ruxsat etilgan va nima taqiqlangan

Asosiy norma — Prezidentning 2018-yil 3-iyuldagi PQ-3832-son qarori 3-bandining «d» kichik bandi (2026-yil 20-apreldan PQ-143 tahririda, lex.uz): 2023-yil 1-yanvardan fuqarolar va yuridik shaxslar kripto-aktivlarni sotib olish, sotish va (yoki) ayirboshlash bo‘yicha operatsiyalarni «faqat milliy provayderlar orqali belgilangan tartibda amalga oshiradi, qonunchilik hujjatlarida belgilangan hollar bundan mustasno».

Oxirgi ikki qatorni tekshirish chegarasi — PQ-3832 (PQ-143 tahriri), O‘RQ-899 va 24.09.2026 holatiga NAPP FAQ. O‘z hamyonlari o‘rtasidagi o‘tkazma 155-4-moddada alohida nomlanmagan: moddaning o‘zbekcha matnidagi «o‘tkazish» so‘zi rasmiy rus matnida boshqa shaxsga sotish, berish (rus. «sbyt») ma’nosiga to‘g‘ri keladi; IIV ga tayangan 2026-yilgi ishlar haqidagi xabarlarda esa «o‘tkazish va ayirboshlash» iborasi uchraydi. Alohida holat — yuridik shaxs bo‘lgan maynerlar: PQ-143 tahriridagi PQ-3832 ning 4-band «v» kichik bandi ularga qazib olinganini xorijiy platformalarda ham sotishga ruxsat beradi, bunda 3461-raqamli nizomning 10-bandi o‘zgartirilmagan (tahlil). NAPP FAQ ga ko‘ra, litsenziyasiz birjalar saytlariga kirish cheklangan.

MJK 155-4-moddasi va JK 278-8-moddasi: sanksiyalar jadvali

O‘RQ-899 ning o‘zbekcha matni bo‘yicha so‘zma-so‘z. MJK va JK 22.09.1994 da qabul qilingan, 01.04.1995 dan kuchda; ikkala modda 20.04.2024 dan beri o‘zgarmagan (amaldagi MJK va JK 24.09.2026 da sverka qilingan). Summalar — BHM 440 000 so‘m bo‘lganda; lex.uz dagi JK.

155-4-modda ikki qismdan iborat; musodara faqat 1-qismda nazarda tutilgan, 278-8-moddaning sanksiyalarida u yo‘q. Mayning (MJK 155-5, JK 278-9-moddalari) — alohida tahlilda.

Kriptovalyuta uchun jinoiy javobgarlik qachon boshlanadi

278-8-moddaning 1-qismi avval ma’muriy jazo qo‘llanilgan bo‘lishini talab qiladi; «basharti ma’muriy jazoga tortilgan shaxs shu jazoni o‘tash muddati tugagan kundan boshlab bir yil mobaynida yangi ma’muriy huquqbuzarlik sodir etmagan bo‘lsa», u ma’muriy jazoga tortilmagan deb hisoblanadi (MJK 37-moddasi). 2–3-qismlar og‘irlashtiruvchi belgilar bilan sodir etilgan «o‘sha harakatlar»ni tavsiflaydi, ular orasida miqdor bor (2019-yil 3-dekabrdagi O‘RQ-586 tahriridagi JK sakkizinchi bo‘limi): ko‘p miqdor — «bazaviy hisoblash miqdorining uch yuz baravaridan besh yuz baravarigacha bo‘lgan miqdor» (132–220 mln so‘m), juda ko‘p miqdor — «bazaviy hisoblash miqdorining besh yuz baravari va undan ortiq bo‘lgan miqdor» (220 mln so‘mdan). Quyidagi jadvaldagi 2026-yilgi ishlar haqidagi xabarlarda moddaning qismi ko‘rsatilgan joyda bu 2-qism yoki 3-qismning «a» bandi; ularda avvalgi ma’muriy jazo haqida aytilmagan.

Binance’da 9 mlrd so‘mlik savdo ishi va boshqa ishlar

2026-yil 13-sentabrda IIV Kiberjinoyatlarga qarshi kurashish departamenti Telegram’da kripto-aktivlarning noqonuniy aylanmasi bilan bog‘liq jinoyat aniqlangani haqida xabar berdi. Tafsilotlar — shu postga tayangan nashrlarda (Daryo, 13.09.2026; Spot, 14.09.2026): Spot yozishicha, «Toshkent shahrida 9 mlrd so‘mdan ortiq miqdordagi kriptoaktivlarni noqonuniy o‘tkazish va ayirboshlash bilan shug‘ullangan fuqaro aniqlandi»; Daryo ga ko‘ra, Toshkentda yashovchi 1985-yilda tug‘ilgan fuqaro «litsenziya olmasdan, mobil telefoni orqali Binance xalqaro kriptobirjasida maxsus akkaunt ochish orqali 2021-yildan 2025-yilgacha jami 700 ga yaqin kriptoaktivlar oldi-sotdi operatsiyalarini amalga oshirib», ularning dastlabki qiymati — «683 ming AQSH dollari, ya’ni 9 milliard so‘mdan ortiq». Daryo ma’lumotiga ko‘ra, «Qashqadaryo viloyati Ichki ishlar boshqarmasi kiberjinoyatlarga qarshi kurashish boshqarmasi tergov bo‘limi tomonidan fuqaroga nisbatan Jinoyat kodeksining 278-8-moddasi (kripto-aktivlar aylanmasi sohasidagi qonunchilikni buzish) 3-qismi “a” bandi bilan jinoyat ishi qo‘zg‘atilib, dastlabki tergov harakatlari olib borilmoqda». Ayrim OAV dagi 14.09 sanasi — ularning nashr sanasi, IIV posti — 13.09. Modda 20.04.2024 dan amal qilayotganini hisobga olganda qaysi davr ayblovga kiritilgani aniqlashtirilmagan.

Ushbu xabarlarga ko‘ra qanday aniqlanadi: telefonni tekshirish, olib qo‘yilgan smartfondagi Binance ilovasida operatsiyalar tarixi, bank kartalarini olib qo‘yish bilan tintuvlar, tezkor-qidiruv tadbirlari.

O‘zbekistonda Binance: qonuniy yo‘l faqat Coinpay orqali

• NAPP, 29.01.2025 (xabar): «Mamlakatimiz rezidentlari – foydalanuvchilar, Binance kripto-birjasi xizmatlaridan faqat “CoinPay” MCHJning rasmiy sahifasida ko‘rsatilgan havola (…) orqali o‘tishlari (kirishlari), pul mablag‘larini platforma bilan integratsiya qilingan bank kartalari va milliy to‘lov tizimlari yordamida milliy valyutada kiritishlari va yechib olishlari lozim»; agentlik Binance’ning «“P2P” platformasi orqali to‘g‘ridan-to‘g‘ri amalga oshiriladigan barcha operatsiyalar kripto-aktivlar aylanmasi sohasidagi qonunchilik talablarini buzish hisoblanishini hamda qonun hujjatlarida belgilangan tartibda javobgarlikka sabab bo‘lishini» ta’kidlagan.
• COINPAY, 28.01.2025 (kompaniyaning blogdagi bayonoti): integratsiya yakunlangan, kirish — coinpay.uz/binance.
• Binance, 26.05.2025 (e’lon): P2P 26.05.2025 soat 19:00 UTC dan (Toshkent vaqti bilan 27.05 soat 00:00) so‘mni hamda USDT/UZS, USDC/UZS, BTC/UZS, FDUSD/UZS, BNB/UZS, ETH/UZS juftliklarini qo‘llab-quvvatlashni to‘xtatadi; 26.05.2025 dagi e’longa qo‘shimchada Binance juftliklar o‘chirilganidan keyin tez orada so‘m uchun HUMO orqali fiat kanallari qayta tiklanishini ko‘rsatgan (ingliz tilidan tarjima).

COINPAY NAPP reyestrida — kripto-birja (CE #0004) va kripto-do‘kon (CS #0011), 22.09.2026 da sverka qilingan (reyestr tahlili). Binance’ning o‘ziga nisbatan 300 BHM (jarima solingan paytda 102 mln so‘m) miqdoridagi jarima haqidagi ko‘rsatma, jumladan o‘zbekistonliklarga litsenziyasiz xizmat ko‘rsatgani uchun, haqida NAPP 04.01.2024 da xabar bergan (Spot).

Xorijiy kriptobirjalar uchun 11 mlrd so‘mgacha jarimalar: hozircha loyiha

Bu jarimalar foydalanuvchilar uchun emas, kompaniyalar uchun. 2026-yil 3-avgustda Spot NAPP nizomi loyihasi haqida xabar berdi (regulation.adliya.uz): litsenziyasiz faoliyat — 25 000 BHM (11 mlrd so‘m), shaxsga doir ma’lumotlar va jinoiy daromadlarni legallashtirish hamda terrorizmni moliyalashtirishga qarshi kurashish (AML/CFT) bo‘yicha qoidabuzarliklar — har biri 15 000 BHM (6,6 mlrd), reklama — 10 000 BHM (4,4 mlrd); yarmi — byudjetga, yarmi — NAPP ga. 24.09.2026 holatiga qabul qilingan hujjat lex.uz da ham, napp.uz dagi hujjatlar va yangiliklarda ham yo‘q.

Agar allaqachon to‘g‘ridan-to‘g‘ri savdo qilgan bo‘lsangiz: muddatlar va normalar

• MJK 36-moddasining 1-qismi (2015-yil 10-avgustdagi O‘RQ-389 tahririda): «Ma’muriy jazo huquqbuzarlik sodir etilgan kundan boshlab, davom etayotgan huquqbuzarliklar uchun esa, huquqbuzarlik aniqlangan kundan boshlab bir yildan kechiktirmay qo‘llanilishi mumkin».
• JK 64-moddasining 1-qismi (2018-yil 20-iyuldagi O‘RQ-485 tahririda): javobgarlikka tortish muddati — ijtimoiy xavfi katta bo‘lmagan jinoyatlar uchun 2 yil (2001-yil 29-avgustdagi 254-II-son qonun tahriridagi JK 15-moddasiga ko‘ra — uch yildan ko‘p bo‘lmagan muddatga ozodlikdan mahrum qilish: 278-8-moddaning 1–2-qismlari) va uncha og‘ir bo‘lmagan jinoyatlar uchun 4 yil (uch yildan ortiq, besh yildan ko‘p bo‘lmagan: 3-qism); shaxs tergov yoki suddan yashiringan bo‘lsa, muddatning o‘tishi to‘xtatiladi.
• 278-8-moddaning oxirgi qismi: «Tayyorgarlik ko‘rilayotgan yoki sodir etilayotgan jinoyat haqida o‘z ixtiyori bilan arz qilgan va uni ochishga faol yordam bergan shaxs javobgarlikka tortilmaydi».
• JK 66-moddasi (2010-yil 27-dekabrdagi O‘RQ-277 tahririda): shu toifalardagi jinoyatni birinchi marta sodir etgan shaxs, «agar u aybini bo‘yniga olish to‘g‘risida arz qilgan, chin ko‘ngildan pushaymon bo‘lgan, jinoyatning ochilishiga faol yordam bergan va keltirilgan zararni bartaraf qilgan bo‘lsa, javobgarlikdan ozod qilinishi mumkin».

Kripto-aktivlarni ixtiyoriy deklaratsiya qilish tartibi PQ-3832 (PQ-143 tahriri), O‘RQ-899 va NAPP FAQ da yo‘q (24.09.2026 da sverka qilingan).

Maydoncha va soliq maqomini qayerda tekshirish mumkin

Litsenziyani — NAPP reyestrida va reyestr tahlilida (22.09.2026 holatiga — COINPAY va ASTERIUM birjalari); Telegram’dagi Wallet — faqat depozitariy; qonuniy sotib olish — qo‘llanma. Kripto-aktivlar bilan operatsiyalar 2029-yil 1-yanvarga qadar soliqqa tortilmaydi, ammo imtiyoz provayderlardan tashqaridagi bitimlar uchun javobgarlikdan ozod qilmaydi (soliq tahlili).

Ko‘p beriladigan savollar

O‘zbekistonda 2026-yilda kriptovalyuta uchun qanday jarima bor? 15 sutkagacha ma’muriy qamoq yoki 20–30 BHM (8,8–13,2 mln so‘m) jarima, kripto-aktivlar musodara qilinadi — litsenziyalangan provayderlardan tashqarida sotib olish, sotish yoki ayirboshlash uchun (MJK 155-4-moddasining 1-qismi). Summalar — 2026-yil 1-sentabrdan amaldagi BHM 440 000 so‘m bo‘yicha.

O‘zbekistondan turib Binance’da savdo qilish mumkinmi? Faqat COINPAY orqali: NAPP ning 2025-yil 29-yanvardagi xabariga ko‘ra, rezidentlar Binance xizmatlaridan «faqat» “CoinPay” MCHJ havolasi orqali foydalanadi. Binance P2P da to‘g‘ridan-to‘g‘ri operatsiyalarni NAPP qoidabuzarlik deb ataydi.

Kriptovalyuta uchun qachon jinoiy javobgarlik bo‘ladi? JK 278-8-moddasining 1-qismi bo‘yicha — ma’muriy jazodan keyin takrorlanganda. 2–3-qismlar — 3 yilgacha va 3 yildan 5 yilgacha ozodlikdan mahrum qilish, jumladan ko‘p (132–220 mln so‘m) va juda ko‘p (220 mln so‘mdan) miqdor uchun.

Kriptovalyutani shunchaki saqlash mumkinmi? Kripto-aktivga egalik qilishga to‘g‘ridan-to‘g‘ri taqiq yo‘q: PQ-3832 uni «qiymati va egasiga ega» mulkiy huquq deb ataydi. Bitimlar cheklangan — faqat milliy provayderlar orqali.

Binance’da to‘g‘ridan-to‘g‘ri savdo qilgan bo‘lsam, nima bo‘ladi? 155-4-modda bo‘yicha ma’muriy jazo huquqbuzarlik sodir etilgan kundan boshlab bir yildan kechiktirmay, davom etayotgan huquqbuzarlikda — u aniqlangan kundan boshlab qo‘llanilishi mumkin (MJK 36-moddasi). 278-8-modda bo‘yicha jinoiy javobgarlikka tortish muddati — 1–2-qismlar uchun 2 yil va 3-qism uchun 4 yil (JK 64-moddasi); ixtiyoriy deklaratsiya tartibi yo‘q.

Manbalar

• O‘RQ-899-son qonun, 19.01.2024, o‘zbekcha matn (MJK 155-4-moddasi, JK 278-8-moddasi) — lex.uz
• MJK, amaldagi tahrir, o‘zbekcha matn — lex.uz; JK, amaldagi tahrir — lex.uz
• PQ-3832, 03.07.2018, PQ-143 tahririda — lex.uz; 3379-raqamli savdo qoidalari — lex.uz; PF-115, 23.06.2026 (BHM) — lex.uz
• NAPP: Binance’dagi P2P haqida, 29.01.2025; NAPP FAQ; NAPP litsenziyalari reyestri
• Binance: P2P da UZS o‘chirilishi, 26.05.2025; COINPAY blogi, 28.01.2025
• IIV, Telegram, 13.09.2026; Daryo, 13.09.2026; Spot, 14.09.2026
• Ishlar: Gazeta.uz, 14.06.2024; Spot — 26.01.2026, 12.03.2026, 24.03.2026, 17.07.2026, 22.07.2026, 24.07.2026
• NAPP ning Binance’ga jarimasi, 04.01.2024 — Spot; xorijiy kompaniyalar uchun jarimalar loyihasi — Spot, 03.08.2026, regulation.adliya.uz