O‘zbekiston tashqi qarzi 2026: 1-iyul holatiga $84,1 mlrd — Markaziy bank

Qisqacha: O‘zbekistonning tashqi qarzi 2026-yil 1-iyul holatiga 84,1 mlrd dollarni tashkil etdi (O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki — keyingi o‘rinlarda Markaziy bank — kursi bo‘yicha taxminan 1 010 trln so‘m; 2026-yil 1-iyul holatiga 1 dollar uchun 12 009,27 so‘m): shundan 41,7 mlrd davlat tashqi qarziga, 42,4 mlrd esa korporativ tashqi qarzga to‘g‘ri keladi. Bu Markaziy bankning 2026-yilning I yarmi uchun to‘lov balansi, xalqaro investitsiya mavqei va tashqi qarz bo‘yicha sharhi ma’lumotlari; Markaziy bankning nashrlar sahifasi 2026-yil 29-sentabrda yangilangan. 2026-yil 1-yanvar holatidagi 82,2 mlrd dollarga nisbatan (Markaziy bankning 2026-yil I chorak sharhi) jami qarz 1,9 mlrd dollarga, ya’ni 2,3 %ga oshgan — Markaziy bank e’lon qilgan qoldiqlar bo‘yicha; sonlarning qiyoslanuvchanligi haqida — quyidagi izohda.

O‘zbekistonning 2026-yil 1-iyul holatiga tashqi qarzi: Markaziy bank raqamlari

Markaziy bankning 2026-yil I chorak sharhiga ko‘ra 1-apreldagi qoldiq 1-yanvardagi darajada qolgan: Markaziy bank ifodasiga ko‘ra, u «joriy yil boshiga nisbatan o‘zgarishsiz saqlanib, 82,2 mlrd dollarni tashkil qildi». Markaziy bank e’lon qilgan qoldiqlar bo‘yicha yarim yillikdagi butun o‘sish II chorakka to‘g‘ri kelgan.

Ustunlar manbalari: 2025-yil 1-iyul — Markaziy bankning 2025-yil I yarim yillik sharhi, 2026-yil 1-yanvar — 2025-yil uchun yillik sharh (davlat qarzi 40,5 va korporativ qarz 41,7; jami 82,2 — 2026-yil I chorak sharhi bo‘yicha), 2026-yil 1-aprel — 2026-yil I chorak sharhi.

• 2026-yil 1-yanvardan 1-iyulgacha davlat tashqi qarzi 40,5 mlrd dollardan 41,7 mlrd dollarga (+3,0 %), korporativ qarz — 41,7 mlrd dollardan 42,4 mlrd dollarga (+1,7 %) oshgan.
• Bir yilda, 2025-yil 1-iyul holatidagi 72,2 mlrd dollardan 2026-yil 1-iyul holatidagi 84,1 mlrd dollargacha, jami tashqi qarz 11,9 mlrd dollarga (+16,5 %) oshgan; davlat qarzi — 36,8 mlrd dan 41,7 mlrd gacha (+13,3 %), korporativ qarz — 35,4 mlrd dan 42,4 mlrd gacha (+19,8 %).

II chorakda qarz o‘sishining sabablarini Markaziy bank 2026-yil I yarim yillik sharhida alohida ko‘rsatmaydi (2026-yil 30-sentabrda tekshirildi).

Qoldiqlarni izoh bilan qiyoslash kerak: suveren xalqaro obligatsiyalar qiymati «hisobot sanasidagi bozor narxlaridan kelib chiqib qayta hisoblangan»ligi haqida Markaziy bank faqat 2026-yil I yarim yillik sharhining izohida yozadi; 2025-yil I yarim yillik, 2025-yil 9 oylik, 2025-yil uchun va 2026-yil I chorak sharhlarining izohlarida bu jumla yo‘q. 2025-yil 1-iyul, 2026-yil 1-yanvar va 2026-yil 1-aprel holatidagi qoldiqlar qayta hisoblanganmi va davlat qarzi o‘sishining qancha qismi qayta baholashga to‘g‘ri keladi — buni Markaziy bank 2026-yil I yarim yillik sharhida ko‘rsatmaydi (cbu.uz’dagi sharhlar 2026-yil 30-sentabrda tekshirildi).

Davlat va korporativ tashqi qarz: farqi nimada

Korporativ qarzni Markaziy bank 2026-yil I yarim yillik sharhida quyidagicha ta’riflaydi: uning tarkibida «xususiy sektor, jumladan tadbirkorlik subyektlari tomonidan davlat kafolatisiz jalb etilgan tashqi qarzlar» aks ettiriladi. O‘sha yerda «korporativ tashqi qarz bo‘yicha davlat majburiyati mavjud emas, ular bo‘yicha to‘lovlar xo‘jalik subyektlari hamda banklarning o‘z mablag‘lari hisobidan amalga oshiriladi», deyilgan.

Korporativ qarz tarkibini Markaziy bank 2025-yil uchun yillik sharhida (2026-yil 1-yanvar holatiga) ochib bergan: 41,7 mlrd dollar (YaIMning 28,4 %i), shundan 6,5 mlrd — to‘g‘ridan-to‘g‘ri xorijiy investorlardan olingan qarzlar, 7,3 mlrd — xalqaro obligatsiyalar, mablag‘larning 92 %dan ortig‘i uzoq muddatli asosda jalb qilingan; qolgan qismi, sharh ifodasiga ko‘ra, xususiy sektorning davlat kafolatisiz olingan kreditlari va qarzlari. O‘sha sanada davlat tashqi qarzi, o‘sha sharhga ko‘ra, 40,5 mlrd dollar yoki YaIMning 27,5 %i; Markaziy bank so‘zlariga ko‘ra, bu qarz mablag‘lari «to‘liq uzoq muddatli va asosan imtiyozli shartlar asosida jalb qilingan».

Ichki bozordagi obligatsiyalar, shu jumladan dollarda chiqarilganlari, haqida — O‘zbekiston korporativ obligatsiyalari va Agat Credit chiqarilishi haqidagi materiallarda.

Markaziy bank va Iqtisodiyot va moliya vazirligida davlat qarzi: raqamlar nimasi bilan farq qiladi

Spot 2026-yil 3-sentabrda keltirgan Iqtisodiyot va moliya vazirligi ma’lumotlariga ko‘ra, 2026-yil 1-iyul holatiga davlat qarzi 48,31 mlrd dollarni tashkil etgan, shundan tashqi qarz — 40,71 mlrd, ichki qarz — 7,6 mlrd. Markaziy bank sharhida o‘sha sanadagi davlat tashqi qarzi — 41,7 mlrd dollar.

Markaziy bankning 2026-yil I yarim yillik sharhida ham, Spot’ning Iqtisodiyot va moliya vazirligi ma’lumotlari keltirilgan 2026-yil 3-sentabrdagi xabarida ham farqning sababi ko‘rsatilmagan; Iqtisodiyot va moliya vazirligining metodikasini xabar keltirmaydi (2026-yil 30-sentabrda tekshirildi). O‘z metodikasini Markaziy bank izohda bayon qiladi: Xalqaro valyuta jamg‘armasining (XVJ) qo‘llanmasiga (TBQ 6-son) muvofiq davlat tashqi qarzi qoldig‘i «hisoblangan, lekin to‘lanmagan foizlarni ham o‘z ichiga oladi», suveren xalqaro obligatsiyalar qiymati esa «hisobot sanasidagi bozor narxlaridan kelib chiqib qayta hisoblangan». Markaziy bank buni farq bilan bog‘laydimi-yo‘qmi — sharhda aytilmagan. Bunda Iqtisodiyot va moliya vazirligidagi 48,31 mlrd — ichki qarzni ham qo‘shgan holda butun davlat qarzi, Markaziy bankdagi 84,1 mlrd esa — davlat va kompaniyalarning birgalikdagi tashqi qarzi.

O‘zbekistonning 2026-yil I yarmidagi to‘lov balansi

Markaziy bankning 2026-yil I yarim yillik sharhi (ma’lumotlar 2026-yil 30-sentabr holatiga dolzarb) quyidagilarni ko‘rsatadi:

• Joriy operatsiyalar hisobi: 2026-yilning I yarmida 6 209,5 mln dollar taqchillik, 2025-yilning I yarmida esa 79,2 mln dollar profitsit (o‘sha sharhning 1-ilovasi).
• Tovarlar va xizmatlar eksporti — 15,4 mlrd dollar, 2025-yilning I yarmiga nisbatan 8,6 %ga kam. Markaziy bank: qisqarishda «oltin eksportining kamayishi asosiy omil» bo‘lgan; oltinsiz tovarlar eksporti +27 %, xizmatlar eksporti +45 %.
• Import — 28,8 mlrd dollar, 2025-yilning I yarmiga nisbatan 24 %ga ko‘p; savdo saldosi — minus 13,4 mlrd.
• Daromadlar: birlamchi daromadlar saldosi — plyus 1,9 mlrd, ikkilamchi daromadlar saldosi — plyus 5,3 mlrd dollar; pul o‘tkazmalari haqida — Rossiyadan pul o‘tkazmalari haqidagi material.
• Zaxiralar: Markaziy bank baholashicha, 2026-yilning I yarmida yil boshidan buyon «jahon bozorida oltin narxining pasayishi hisobiga xalqaro zaxiralar qoldig‘i 2,5 mlrd dollarga qisqargan» (2-ilova: 2026-yil 1-yanvar holatiga 66 311,8 mln, 2026-yil 1-iyul holatiga 63 769,8 mln). Markaziy bankning valyuta bozoridagi oltin bilan operatsiyalari haqida — O‘zbekistonda dollar kursi haqidagi materialda.

Qiyoslash uchun muhim izoh. 2026-yil I yarim yillik sharhining 1-ilovasiga izohda Markaziy bank yozishicha, mehnat muhojirlarining o‘rtacha daromadlari va xarajatlari bo‘yicha baholashlar qayta ko‘rib chiqilganligi munosabati bilan xizmatlar importi, birlamchi va ikkilamchi daromadlar ko‘rsatkichlari «2020-yil I choragidan 2026-yil I choragiga qadar» «retrospektiv ravishda qayta hisoblandi». O‘sha sharhdagi «Joriy operatsiyalar hisobi komponentlari» diagrammasida (3-bet) 2026-yil I chorak uchun qayta hisoblangan taqchillik — 5 569 mln dollar (diagramma yozuvlari, mln gacha yaxlitlangan) (I chorak sharhida — 5 793,3 mln), II chorak uchun — 641 mln. 6 209,5 minus 5 793,3 ayirmasi (taxminan 416 mln) qayta hisoblangan va qayta hisoblanmagan ma’lumotlarni aralashtirib yuboradi. O‘tgan davrlarni Markaziy bank avval ham qayta ko‘rib chiqqan: 2025-yilning I yarmi uchun saldo o‘sha davr sharhida — minus 156,3 mln dollar, 2026-yil I chorak sharhining diagrammasiga ko‘ra — taxminan plyus 74 mln (choraklar bo‘yicha −304 va +378, diagramma yozuvlari, mln gacha yaxlitlangan), yangi sharhda — plyus 79,2 mln; avvalgi qayta ko‘rib chiqishning sababini Markaziy bankning 2025-yil 9 oylik, 2025-yil uchun va 2026-yil I chorak sharhlari ko‘rsatmaydi (2026-yil 30-sentabrda tekshirildi).

Qarz yuki qanchalik katta

Markaziy bank 2026-yil I yarim yillik sharhida XVJga tayanadi: «XVJ bayonotida O‘zbekistonning tashqi qarz yuki past darajada ekanligi (asosan imtiyozli shartlarda olingan) e’tirof etilgan». Avval ifoda boshqacha edi: 2025-yil I yarim yillik, 2025-yil 9 oylik va 2025-yil uchun sharhlarda — XVJ va xalqaro reyting agentliklari hisobotlariga tayanib, 2026-yil I chorak sharhining rus tilidagi nashrida esa — faqat XVJga tayanib (o‘zbek tilidagi nashrida — «past darajada») — qarz yuki «mo‘tadil deb baholanadi (qarzlar asosan imtiyozli shartlarda olingan)» (rus tilidan tarjima). Markaziy bankning 2026-yil I chorak va I yarim yillik sharhlarida tashqi qarzning YaIMga nisbati yo‘q; oxirgisi — 2025-yil uchun yillik sharhda: 2026-yil 1-yanvar holatiga davlat tashqi qarzi YaIMning 27,5 %i, korporativ qarz — YaIMning 28,4 %i (2026-yil 30-sentabrda tekshirildi).

Ko‘p beriladigan savollar

2026-yilda O‘zbekistonning tashqi qarzi qancha? Markaziy bankning 2026-yil I yarim yillik sharhiga ko‘ra, 2026-yil 1-iyul holatiga O‘zbekistonning jami tashqi qarzi — 84,1 mlrd dollar. Shundan 41,7 mlrd — davlat tashqi qarzi, 42,4 mlrd — korporativ tashqi qarz. Markaziy bankning 2026-yil 1-iyuldagi kursi (12 009,27) bo‘yicha so‘mda bu taxminan 1 010 trln so‘m.

O‘zbekistonning tashqi qarzi bir yilda qancha oshdi? 2025-yil 1-iyul holatidagi 72,2 mlrd dollardan 2026-yil 1-iyul holatidagi 84,1 mlrd dollargacha — 11,9 mlrd dollarga yoki 16,5 %ga (Markaziy bankning 2025 va 2026-yillar I yarim yillik sharhlari). 2026-yil boshidan (2026-yil 1-yanvar holatiga 82,2 mlrd) o‘sish — 1,9 mlrd dollar yoki 2,3 %. Bu e’lon qilingan qoldiqlar o‘rtasidagi farq: suveren xalqaro obligatsiyalarning bozor qiymati bo‘yicha qayta baholanishi haqida Markaziy bank faqat 2026-yil I yarim yillik sharhida yozadi, avvalgi sanalar qayta hisoblanganmi — ko‘rsatmaydi (2026-yil 30-sentabrda tekshirildi).

Korporativ tashqi qarz bo‘yicha kim to‘laydi? Kompaniyalar va banklarning o‘zi: Markaziy bankning 2026-yil I yarim yillik sharhiga ko‘ra, to‘lovlar «xo‘jalik subyektlari hamda banklarning o‘z mablag‘lari hisobidan amalga oshiriladi». Bu davlat kafolatisiz olingan qarzlar; Markaziy bank ifodasiga ko‘ra, «korporativ tashqi qarz bo‘yicha davlat majburiyati mavjud emas».

Nega Iqtisodiyot va moliya vazirligida O‘zbekiston davlat qarzi 48,3 mlrd, Markaziy bankda esa tashqi qarz 84,1 mlrd? Bular turli ko‘rsatkichlar: Iqtisodiyot va moliya vazirligida (2026-yil 1-iyul holatiga, Spot, 2026-yil 3-sentabr) — tashqi va ichki qarzni o‘z ichiga olgan butun davlat qarzi, Markaziy bankda — davlat va kompaniyalarning tashqi qarzi. Davlat tashqi qarzi ham farq qiladi: Iqtisodiyot va moliya vazirligida 40,71 mlrd va Markaziy bankda 41,7 mlrd; sababi Markaziy bankning 2026-yil I yarim yillik sharhida ham, Spot’ning 2026-yil 3-sentabrdagi xabarida ham ko‘rsatilmagan (2026-yil 30-sentabrda tekshirildi).

O‘zbekistonning qarz yuki yuqorimi? Markaziy bank 2026-yil I yarim yillik sharhida XVJga tayanadi: «XVJ bayonotida O‘zbekistonning tashqi qarz yuki past darajada ekanligi» e’tirof etilgan. Avvalgi sonlarda Markaziy bank XVJ va reyting agentliklari hisobotlariga ko‘ra qarz yuki «mo‘tadil deb baholanadi» (rus tilidan tarjima), deb yozgan. 2026-yil 1-iyul holatiga qarzning YaIMga nisbati sharhda yo‘q (2026-yil 30-sentabrda tekshirildi); 2026-yil 1-yanvar holatiga, yillik sharhga ko‘ra, — YaIMning 27,5 %i (davlat tashqi qarzi) va 28,4 %i (korporativ qarz).

Manbalar

• O‘zbekiston Markaziy banki: to‘lov balansi, xalqaro investitsiya mavqei va tashqi qarz bo‘yicha nashrlar sahifasi (yangilangan sana: 2026-yil 29-sentabr, 15:50); 2026-yil I yarim yillik sharh (PDF); 2026-yil I chorak sharhi (PDF); 2025-yil uchun yillik sharh (PDF); 2025-yil I yarim yillik sharh (PDF); 2025-yil 9 oylik sharh (PDF); 2026-yil 1-iyuldagi dollar kursi (kurslar arxivi API). Markaziy bank sharhlaridan iqtiboslar, «rus tilidan tarjima» belgisi qo‘yilganlaridan tashqari, sharhlarning o‘zbek tilidagi (kirill yozuvidagi) rasmiy versiyasidan lotin yozuviga o‘girib keltirilgan.
• Spot: 2026-yil 30-sentabr — tashqi qarz 84,1 mlrd dollarga yetdi; 2026-yil 3-sentabr — Iqtisodiyot va moliya vazirligi ma’lumotlariga ko‘ra davlat qarzi 48 mlrd dollardan oshdi
• UzDaily: 2026-yil 30-sentabr — O‘zbekiston tashqi qarzi iyulga kelib 84,1 mlrd dollarga yetdi