Xorijiy kripto-birjalarga jarima O‘zbekistonda: NAPP loyihasi, 11 mlrd so‘mgacha

Qisqacha: O‘zbekistonda xorijiy kripto-birjalar uchun jarimalar 2026-yil 26-sentabr holatiga faqat loyiha sifatida mavjud: Istiqbolli loyihalar milliy agentligi (NAPP) 2026-yil 3-avgustda regulation.adliya.uz portalida «O‘zbekiston Respublikasi rezidentlariga kripto-aktivlar aylanmasi sohasida noqonuniy xizmatlar ko‘rsatuvchi xorijiy yuridik shaxslarga jarima qo‘llash tartibi to‘g‘risidagi nizom» loyihasini e’lon qildi. Loyiha ilovasidagi eng katta summa — litsenziyasiz faoliyat uchun 25 000 BHM, ya’ni BHM 440 000 so‘m bo‘lganda 11 mlrd so‘m (23.06.2026 dagi PF-115 farmoniga ko‘ra 01.09.2026 dan). Muhokama 03–13.08.2026 da o‘tgan; lex.uz bazasida 26.09.2026 holatiga ro‘yxatdan o‘tgan buyruq yo‘q (loyiha nomi va kripto-aktivlarga oid hujjatlar bo‘yicha qidirildi). Jarimalar kompaniyalarga qaratilgan — foydalanuvchilar MJK 155-4-moddasi, takroran yoki og‘irlashtiruvchi belgilar bo‘lganda esa JK 278-8-moddasi bo‘yicha javob beradi.

2026-yil 26-sentabr holatiga loyiha maqomi

Buyruq ro‘yxatdan o‘tkazilmaguncha va e’lon qilinmaguncha quyida yozilganlarning barchasi — ishlab chiquvchining taklifi. Iqtiboslar loyihaning o‘zbekcha versiyasidan; bandlar raqamlari portaldagidek: buyruq loyihasining 1–2-bandlari, Nizom loyihasining 1–18-bandlari.

Loyihani kim ishlab chiqqan va qanday asosda

Loyiha preambulasi ikki qarorga tayanadi: NAPP faoliyatini tashkil etish to‘g‘risidagi 27.07.2017 dagi PQ-3150 (31.07.2017 dan kuchda, oxirgi o‘zgartirishlar — 17.04.2026 dagi PF-65, lex.uz) va 03.07.2018 dagi PQ-3832 (20.04.2026 dan PQ-143 tahririda, lex.uz).

Bunday ta’rifdagi vakolat PQ-3832 5-bandining «b» kichik bandida 17.04.2026 dagi PQ-143 tahririda paydo bo‘lgan (NAPP ning jarima qo‘llash bo‘yicha umumiy huquqi avval ham bo‘lgan — loyiha preambulasi havola qiladigan 27.07.2017 dagi PQ-3150 bo‘yicha; Binance’ga nisbatan ko‘rsatma 2024-yilga tegishli). NAPP quyidagilarga haqli:

• «O‘zbekiston Respublikasi rezidentlariga kripto-aktivlar aylanmasi sohasida noqonuniy xizmatlar ko‘rsatuvchi xorijiy yuridik shaxslarning (…) faoliyatini tekshirish» — tadbirkorlik subyektlari faoliyati ustidan davlat nazorati sohasidagi qonunchilik hujjatlari tatbiq etilmagan holda;
• «kripto-aktivlar aylanmasi sohasidagi qonunchilik hujjatlarini buzganlik uchun xorijiy yuridik shaxslarga nisbatan jarimalar qo‘llash. Bunda ushbu jarimaning 50 foizi litsenziyalovchi organning hisobvarag‘iga yo‘naltiriladi».

Loyiha buni aniqlashtiradi: jarimaning 50 % i — Davlat byudjetiga, 50 % i — NAPP ning shaxsiy g‘azna hisobvaraqlariga (2-band).

Bunday model tavakkalchilikka asoslangan o‘yinlarda allaqachon amal qiladi: onlayn o‘yinlarning xorijiy tashkilotchilariga jarimalar to‘g‘risidagi NAPP ning 3643-raqamli nizomi (07.07.2025 da ro‘yxatdan o‘tgan, 09.10.2025 dan kuchda, lex.uz) xuddi shu besh bobdan iborat va litsenziyasiz faoliyat uchun ham 25 000 BHM ni nazarda tutadi (2-ilovaning 1-bandi, matn faqat o‘zbek tilida).

Loyiha bo‘yicha jarimalar kimga nisbatan qo‘llaniladi

Alohida ta’rif yo‘q. Shaxslar doirasi 3-bandda belgilangan: «O‘zbekiston Respublikasi rezidentlariga kripto-aktivlar aylanmasi sohasida noqonuniy xizmatlar ko‘rsatuvchi xorijiy yuridik shaxslar». «Rezident» tushunchasini va xizmatlar turlarini loyiha ochib bermaydi (portaldagi ikkala versiya, 26.09.2026).

Operatsiya O‘zbekistonda amalga oshirilgan deb qachon tan olinishini PQ-3832 5-bandining «a» kichik bandi (PQ-143 tahririda) belgilaydi: beshta mezondan kamida ikkitasi bo‘lishi kerak — operatsiya tomonlaridan biri O‘zbekiston rezidenti; operatsiya uning hududida amalga oshirilgan; IP-manzil yoki telefon raqami O‘zbekistonniki; hisob-kitoblar O‘zbekiston banki kartasi bilan amalga oshirilgan yoki to‘lovlarga ishlov berish va kliring O‘zbekistonda o‘tgan; xizmatlar O‘zbekistonda yashovchi mijozlar uchun mo‘ljallangan, «shu jumladan, davlat tilida taqdim etilganda yoki reklama qilinganda». Loyihada bu kichik bandga to‘g‘ridan-to‘g‘ri havola yo‘q — u umuman PQ-3832 ga havola qiladi.

Loyiha bo‘yicha jarimalar miqdori: 4,4 mlrd dan 11 mlrd so‘mgacha

Hisob: 25 000 BHM × 440 000 so‘m = 11 000 000 000 so‘m. BHM 440 000 so‘m miqdorida 01.09.2026 dan 23.06.2026 dagi PF-115 farmoni 3-bandi (b) kichik bandining (ii) qismi bilan belgilangan (23.06.2026 dan kuchda, lex.uz). Dollardagi summalar — O‘zbekiston Respublikasi Markaziy bankining 26.09.2026 dagi 11 825,40 so‘m kursi bo‘yicha (cbu.uz).

Loyihaga ko‘ra jarimalar «O‘zbekiston Respublikasining milliy valyutasida hisoblab chiqiladi» (2-band), biroq qaysi sanadagi BHM qo‘llanilishini loyiha aniqlashtirmaydi (portaldagi ikkala versiya, 26.09.2026). Jarima summasini to‘lash kompaniyani qonunchilik talablarini buzganlik uchun «javobgarlikdan ozod qilmaydi» (3-band).

Loyiha bo‘yicha tartib: komissiya, qaror va to‘lov uchun 15 kun

Loyihaga ko‘ra tartib quyidagicha:

• Ma’lumot manbalari (4-band) — jumladan NAPP va huquqni muhofaza qiluvchi organlar tekshiruvlari, hisobotlar, auditorlik tashkilotlari xulosalari, jismoniy va yuridik shaxslarning murojaatlari, provayderlar taqdim etgan ma’lumotlar.
• Nimalar inobatga olinadi (5-band) — qoidabuzarliklarning tizimliligi (ikki yoki undan ortiq marta) va davomiyligi; operatsiyalar ishtirokchilariga ta’siri; jarima orqali vaziyatni o‘zgartirish imkoniyati; qoidabuzarliklar sabablari; ilgari qo‘llanilgan jarimalarning samaradorligi; kompaniya ko‘rgan mustaqil choralar.
• Kim qaror qiladi (6–8-bandlar) — NAPP direktori yoki uning vazifasini bajaruvchi o‘rinbosari, NAPP xodimlaridan toq sonda tuzilgan Ishchi komissiya xulosasi asosida.
• Muddat (9-band) — qoidabuzarlik aniqlangan kundan (komissiya xulosasi rasmiylashtirilgan kundan) boshlab olti oydan va u sodir etilgan kundan boshlab uch yildan oshmasligi kerak.
• Ishtirok (10-band) — komissiya yig‘ilishi haqida kompaniya besh ish kuni oldin xabardor qilinadi, uning vakili ishtirok etish huquqiga ega.
• To‘lov (11–12-bandlar) — qarordan ko‘chirma uch ish kuni ichida yuboriladi, to‘lov — yozma xabar olingan kundan boshlab 15 kun ichida; to‘lanmasa, NAPP loyihaga ko‘ra «jarimani undirish uchun sudga murojaat qiladi».
• Oshkoralik (13-band) — NAPP qoidabuzarliklar va jarimalar haqidagi xabarni ommaviy axborot vositalarida e’lon qilishga haqli.

Loyiha bo‘yicha shikoyat qilish (14–17-bandlar). Ko‘chirma olingan sanadan boshlab 15 kun ichida — NAPP ning Apellyatsiya kengashiga shikoyat yoki sudga murojaat. Kengash shikoyatni 15 kun ichida ko‘rib chiqadi; shikoyat qilingan davrda jarimani to‘lash muddati to‘xtatib turiladi.

Norezidentdan jarima qanday undiriladi va bloklashning bunga aloqasi

Loyihadagi yagona majburlash vositasi — sud (12-band); qaysi sud va uning qarori xorijda qanday ijro etilishini matn ko‘rsatmaydi (ikkala versiya, 26.09.2026). Saytlarni bloklashni loyiha tilga olmaydi (portaldagi ikkala versiya, 26.09.2026) — bu alohida mexanizm.

• Bloklash asosi — NAPP FAQ (26.09.2026 da olingan) asoslar qatorida Vazirlar Mahkamasining 05.09.2018 dagi 707-son qarorining 1-bandini ko‘rsatadi (06.09.2018 dan kuchda, oxirgi o‘zgartirishlar — 15.12.2025 dagi VMQ-791, lex.uz): saytdan «qonunga muvofiq jinoiy va boshqa javobgarlikka sabab bo‘ladigan boshqa harakatlarni sodir etish» uchun foydalanilganda unga kirish cheklanadi.
• 09.08.2022 — Binance, FTX va boshqa birjalar saytlari 707-son qarorga havola qilingan to‘siq sahifasi bilan ochila boshladi; NAPP buni litsenziyalar yo‘qligi bilan izohladi (Gazeta.uz, 11.08.2022).
• 04.01.2024 — NAPP Binance’ga 300 BHM (qo‘llangan paytda 102 mln so‘m) miqdoridagi jarima ko‘rsatmasi haqida xabar berdi, jumladan o‘zbekistonliklarga litsenziyasiz xizmat ko‘rsatganlik uchun (Spot, 04.01.2024).
• 18.03.2026 — NAPP direktorining birinchi o‘rinbosari Vyacheslav Pak, Spot xabariga ko‘ra, Kursiv Uzbekistan muxbirining noqonuniy faoliyatga qarshi kurash haqidagi savoliga javob berib, 2025-yil davomida 3–4 ta xorijiy maydoncha jarimaga tortilganini aytgan: ular to‘lashga rozi bo‘lgan, ammo nomlarini oshkor qilmaslikni so‘ragan. O‘sha yerda: 2025-yilda NAPP 3 mingdan ortiq resursni bloklashni so‘ragan — Spot ma’lumotiga ko‘ra, bu raqamga nafaqat kripto-maydonchalar, balki marketpleyslar, bukmekerlar va onlayn-kazinolar ham kiradi.

Kompaniyalar uchun jarimalar va foydalanuvchilar javobgarligi: farqi

Batafsil — «O‘zbekistonda kriptovalyuta uchun jarima» tahlilida.

Bu Binance, Bybit va OKX foydalanuvchilari uchun nimani anglatadi

• Litsenziyalar yo‘q. NAPP litsenziyalar reyestrida 26.09.2026 holatiga Binance, Bybit va OKX yozuvlari yo‘q; 26.09.2026 holatiga litsenziyalangan birjalar — COINPAY va ASTERIUM (reyestr tahlili).
• Binance — faqat COINPAY orqali. NAPP 29.01.2025 da ko‘rsatdiki, rezidentlar «Binance kripto-birjasi xizmatlaridan faqat “CoinPay” MChJning rasmiy sahifasida ko‘rsatilgan havola (…) orqali o‘tishlari (kirishlari)» lozim, Binance P2P da to‘g‘ridan-to‘g‘ri amalga oshiriladigan operatsiyalar esa qonunchilik talablarini buzish hisoblanadi. Podrobno.uz 11.02.2026 da NAPP eslatmasini qayta bayon qildi: P2P orqali bitimlar «qonunga ko‘ra javobgarlikka sabab bo‘ladi» (rus tilidan tarjima). Batafsil — COINPAY sharhi.
• Loyiha foydalanuvchilar hisoblariga taalluqli emas: unda mijozlarning hisoblari, mablag‘lari va ularni yechib olish haqida normalar yo‘q (ikkala versiya, 26.09.2026). Buyruq qabul qilinsa, muayyan maydonchada o‘zbekistonliklarga xizmat ko‘rsatish qanday o‘zgarishi haqida na loyiha, na NAPP, na Spot va Podrobno tekshirilgan nashrlarda xabar bermaydi (26.09.2026).

Ko‘p beriladigan savollar

O‘zbekistonda xorijiy kripto-birjalarga qanday jarimalar qo‘llanishi mumkin? NAPP ning 03.08.2026 dagi loyihasiga ko‘ra — 10 000 dan 25 000 BHM gacha, ya’ni BHM 440 000 so‘m bo‘lganda (01.09.2026 dan) 4,4–11 mlrd so‘m. Loyihadagi eng kattasi, 25 000 BHM, — litsenziyasiz faoliyat uchun.

Xorijiy kripto-birjalarga jarimalar to‘g‘risidagi nizom qabul qilinganmi? 26.09.2026 holatiga — yo‘q: lex.uz bazasida ro‘yxatdan o‘tgan buyruq topilmadi (nomi va kripto-aktivlarga oid hujjatlar bo‘yicha qidirildi). regulation.adliya.uz dagi muhokama 03–13.08.2026 da o‘tgan; loyihaga ko‘ra buyruq rasmiy e’lon qilingan kundan boshlab kuchga kiradi.

Bu nizom bo‘yicha Binance foydalanuvchilari jarimaga tortiladimi? Yo‘q: loyiha matniga ko‘ra (portaldagi ikkala versiya, 26.09.2026) jarimalar faqat xorijiy yuridik shaxslarga qo‘llaniladi. Rezident foydalanuvchi litsenziyalangan provayderlardan tashqaridagi bitimlar uchun MJK 155-4-moddasi va JK 278-8-moddasi bo‘yicha javob beradi.

NAPP xorijiy kompaniyadan jarimani qanday undiradi? Loyihaga ko‘ra — yozma xabar olingandan keyin 15 kun ichida to‘lov, aks holda NAPP sudga murojaat qiladi (11–12-bandlar). Qaror xorijda qanday ijro etilishini loyiha aytmaydi (portaldagi matn, 26.09.2026).

NAPP jarimasi ustidan shikoyat qilish mumkinmi? Ha, loyihaga ko‘ra — ko‘chirma olingandan keyin 15 kun ichida: NAPP ning Apellyatsiya kengashiga shikoyat yoki sudga murojaat. Shikoyat qilingan davrda to‘lov muddati to‘xtatib turiladi.

NAPP ilgari xorijiy kripto-maydonchalarni jarimaga tortganmi? Ha: Binance’ga 300 BHM miqdoridagi ko‘rsatma haqida NAPP 04.01.2024 da xabar bergan (Spot). Vyacheslav Pakning 18.03.2026 dagi so‘zlariga ko‘ra (Kursiv Uzbekistan muxbirining savoliga javob, Spot xabariga ko‘ra), 2025-yilda 3–4 ta xorijiy maydoncha jarimaga tortilgan, ularning nomlari oshkor qilinmagan.

Manbalar

• NAPP buyrug‘i va xorijiy yuridik shaxslarga jarimalar to‘g‘risidagi Nizom loyihasi — regulation.adliya.uz, 03.08.2026 da e’lon qilingan
• 03.07.2018 dagi PQ-3832, PQ-143 tahririda — lex.uz; 27.07.2017 dagi PQ-3150 — lex.uz; 23.06.2026 dagi PF-115 — lex.uz
• NAPP ning 3643-raqamli nizomi (tavakkalchilikka asoslangan o‘yinlar), faqat o‘zbek tilida — lex.uz; 05.09.2018 dagi 707-son VMQ — lex.uz; 19.01.2024 dagi O‘RQ-899 — lex.uz
• NAPP: FAQ (26.09.2026 da olingan); litsenziyalar reyestri (26.09.2026 da olingan); Binance P2P haqida xabar, 29.01.2025
• O‘zbekiston Respublikasi Markaziy bankining 26.09.2026 dagi kursi — cbu.uz API
• Spot, 03.08.2026; Spot, 18.03.2026; Spot, 04.01.2024; Gazeta.uz, 11.08.2022; Podrobno.uz, 11.02.2026